پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۱۱۹ دیوان حافظ

دلی که غیب نمای است و جامِ جم دارد

تعبیر فال

پیام کلی: امید

اگر چیزی را از دست داده‌ای، این فال دلداری می‌دهد: دلی که جام جم دارد، از گم شدن انگشتری برای لحظه‌ای غمی ندارد. گنج اصلی تو دل و توانایی توست و از دست رفتنی نیست. حافظ پند می‌دهد خزانه دلت را به کسی بسپاری که قدرش را بداند، و مانند سرو در برابر جفای خزان پایدار بمانی. آنچه رفته، جایگزین می‌شود.

شاه‌بیت فال شما

نه هر درخت تحمّل کند جفایِ خزانغلامِ همتِ سروم که این قدم دارد

متن کامل غزل

دلی که غیب نمای است و جامِ جم داردز خاتمی که دمی گم شود، چه غم دارد؟

به خَطُّ و خالِ گدایان مده خزینهٔ دلبه دستِ شاهوَشی دِه که محترم دارد

نه هر درخت تحمّل کند جفایِ خزانغلامِ همتِ سروم که این قدم دارد

رسید موسمِ آن کز طرب چو نرگسِ مستنهد به پایِ قدح هر که شش درم دارد

زر از بهایِ می اکنون چو گل دریغ مدارکه عقلِ کل به صدت عیب متّهم دارد

ز سِرِّ غیب کس آگاه نیست، قصّه مخوانکدام مَحرمِ دل ره در این حرم دارد؟

دلم که لافِ تَجَرُّد زدی، کنون صد شغلبه بویِ زلفِ تو با بادِ صبحدم دارد

مرادِ دل ز که پرسم؟ که نیست دلداریکه جلوهٔ نظر و شیوهٔ کرم دارد

ز جَیبِ خرقهٔ حافظ چه طَرف بِتوان بستکه ما صمد طلبیدیم و او صَنم دارد

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۱۲۰ است:

بتی دارم که گِرد گل ز سُنبل سایه‌بان داردبهارِ عارضش خطّی به خونِ ارغوان دارد

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی حکیمانه. دلی که غیب‌نماست و جام جم دارد، از گم شدن انگشتری برای لحظه‌ای چه غم دارد؟ اشاره به داستان سلیمان که انگشترش را گم کرد. حافظ پند می‌دهد خزانه دل را به دست گدایان مده، به دست بزرگواری بسپار که قدرش را بداند. بیت سوم مشهور است: هر درختی جفای خزان را تحمل نمی‌کند؛ غلام همت سروم که چنین پایداری دارد. پایان غزل ایهامی میان «صمد» (خدا) و «صنم» (بت) دارد.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.