پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۱۴۹ دیوان حافظ

دلم جز مِهرِ مَه‌رویان، طریقی بر نمی‌گیرد

تعبیر فال

پیام کلی: صبر

دلت راه خودش را انتخاب کرده و پند و نصیحت در آن اثری ندارد؛ حافظ هم می‌گوید از هر دری پندش می‌دهم، اما در نمی‌گیرد. فال تو می‌گوید به جای جنگیدن با خودت، بپذیر چه چیزی برایت مهم است. شاید هنوز پاسخ دلخواه را نگرفته‌ای و میان گریه می‌خندی؛ صبور بمان، که درویشی که جز یک در نمی‌شناسد، سرانجام آن در به رویش باز می‌شود.

شاه‌بیت فال شما

دلم جز مِهرِ مَه‌رویان، طریقی بر نمی‌گیردز هر در می‌دهم پندش، ولیکن در نمی‌گیرد

متن کامل غزل

دلم جز مِهرِ مَه‌رویان، طریقی بر نمی‌گیردز هر در می‌دهم پندش، ولیکن در نمی‌گیرد

خدا را ای نصیحت‌گو، حدیثِ ساغر و مِی گوکه نقشی در خیالِ ما، از این خوش‌تر نمی‌گیرد

بیا ای ساقی گُل‌رُخ‌، بیاور بادهٔ رنگینکه فکری در درونِ ما، از این بهتر نمی‌گیرد

صُراحی می‌کشم پنهان و مردم دفتر انگارندعجب‌! گر آتشِ این زَرْق در دفتر نمی‌گیرد

من این دَلقِ مُرَقَّع را، بخواهم سوختن روزیکه پیرِ مِی فروشانش‌، به جامی بر نمی‌گیرد

از آن رو هست یاران را، صفا‌ها با مِی لَعلَشکه غیر از راستی نقشی، در آن جوهر نمی‌گیرد

سر و چَشمی چُنین دلکَش، تو گویی چشم از او بردوز؟برو کاین وعظ بی‌معنی‌، مرا در سر نمی‌گیرد

نصیحتگو‌‌یِ رندان را، که با حکمِ قضا جنگ استدلش بس تنگ می‌بینم، مگر ساغر نمی‌گیرد

میانِ گریه می‌خندم‌، که چون شمع اندر این مجلسزبانِ آتشینم هست، لیکن در نمی‌گیرد

چه خوش صیدِ دلم کردی، بنازم چَشمِ مستت راکه کَس مُرغانِ وحشی را، از این خوش‌تر نمی‌گیرد

سخن در احتیاجِ ما و اِسْتِغنا‌یِ معشوق استچه سود افسونگر‌ی ای دل؟ که در دلبر نمی‌گیرد

من آن آیینه را روزی، به دست آرَم سِکَنْدَر‌واراگر می‌گیرد این آتش زمانی‌، ور نمی‌گیرد

خدا را رحمی ای مُنْعِم‌، که درویشِ سرِ کویتدری دیگر نمی‌داند، رهی دیگر نمی‌گیرد

بدین شعرِ ترِ شیرین‌، ز شاهنشَه عجب دارمکه سر تا پایِ حافظ را، چرا در زر نمی‌گیرد

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۱۵۰ است:

ساقی ار باده از این دست به جام اندازدعارفان را همه در شُربِ مُدام اندازد

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی بلند با ردیف «نمی‌گیرد» (یعنی اثر نمی‌کند). دل حافظ جز راه مهر زیبارویان را نمی‌پذیرد و پند از هیچ دری در آن اثر نمی‌کند. بیت چهارم طنزی در ریاکاری مردم دارد: صراحی را پنهان می‌برم و مردم خیال می‌کنند دفتر است. بیت نهم تصویری ژرف دارد: میان گریه می‌خندم، که مانند شمع زبان آتشین دارم اما اثر نمی‌کند. بیت یازدهم ماجرا را خلاصه می‌کند: سخن در نیاز ما و بی‌نیازی معشوق است.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.