پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۱۵ دیوان حافظ

ای شاهد قدسی، کِه کَشَد بند نقابت؟

تعبیر فال

پیام کلی: هشدار

ای صاحب فال، این غزل هشداری دلسوزانه دارد: سرچشمه هنوز دور است، مراقب باش سراب تو را نفریبد. به وعده‌های براق و راه‌های میان‌بُر اعتماد نکن و فرصت‌هایی را که تا امروز به خطا گذشته، جبران کن. اگر با کسی دلخوری پیش آمده، حافظ راه را نشان داده: صلحی کن و بازآ. با هوشیاری و آشتی، کارت درست می‌شود.

شاه‌بیت فال شما

دور است سر آب از این بادیه، هشدارتا غول بیابان نفریبد به سرابت

متن کامل غزل

ای شاهد قدسی، کِه کَشَد بند نقابت؟وی مرغ بهشتی، که دهد دانه و آبت؟

خوابم بشد از دیده در این فکر جگرسوزکآغوشِ که شد منزل آسایش و خوابت؟

درویش نمی‌پرسی و ترسم که نباشداندیشهٔ آمرزش و پروای ثوابت

راه دل عشّاق زد آن چشم خماریپیداست از این شیوه که مست است شرابت

تیری که زدی بر دلم از غمزه خطا رفتتا باز چه اندیشه کند رأی صوابت

هر ناله و فریاد که کردم نشنیدیپیداست نگارا که بلند است جَنابت

دور است سر آب از این بادیه، هشدارتا غول بیابان نفریبد به سرابت

تا در ره پیری به چه آیین رَوی ای دلباری به غلط صرف شد ایّامِ شبابت

ای قصرِ دل‌افروز که منزلگهِ انسییا رب مَکُناد آفتِ ایّام، خرابت

حافظ نه غلامیست که از خواجه گریزدصلحی کن و بازآ که خرابم ز عِتابت

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۱۶ است:

خَمی که ابرویِ شوخِ تو در کمان انداختبه قصد جانِ منِ زارِ ناتوان انداخت

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

حافظ معشوق را «شاهد قدسی» و «مرغ بهشتی» می‌خواند و از بی‌خبری و بی‌اعتنایی او می‌نالد. از او می‌پرسد چرا احوال درویش را نمی‌پرسد و آیا پروای ثواب ندارد. هشدارهایی درباره سراب بیابان و گذر عمر در غزل هست: جوانی به خطا گذشت، دست‌کم در پیری راه درست را برگزین. بیت پایانی درخواست آشتی است: حافظ غلامی نیست که از خواجه‌اش بگریزد.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.