پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۲۵ دیوان حافظ

شکفته شد گل حَمرا و گشت بلبل مست

تعبیر فال

پیام کلی: پند

بهار آمده و گل سرخ شکفته، اما دل تو درگیر نگرانی از داشتن و نداشتن است. حافظ در این غزل حکیمانه یادآوری می‌کند که دنیا کاروان‌سرایی دودر است و شکوه سلیمان هم ماندگار نبود. پند فال تو این است: خاطرت را برای هست و نیست آزرده نکن، از امروز شاد باش و در اوج موفقیت مغرور مشو؛ تیری که بالا رفت، روزی بر خاک می‌نشیند.

شاه‌بیت فال شما

به هست و نیست مَرنجان ضمیر و خوش می‌باشکه نیستی‌ست سرانجامِ هر کمال که هست

متن کامل غزل

شکفته شد گل حَمرا و گشت بلبل مستصَلایِ سرخوشی، ای صوفیانِ باده پرست

اساسِ توبه که در محکمی چو سنگ نُمودببین که جامِ زُجاجی چه طُرفه‌اش بشکست

بیار باده که در بارگاهِ استغناچه پاسبان و چه سلطان، چه هوشیار و چه مست

از این رِباط دو در، چون ضرورت است رَحیلرِواق و طاقِ معیشت، چه سربلند و چه پست

مقام عیش میسر نمی‌شود بی‌رنجبلی به حکمِ بلا بسته‌اند عهدِ الست

به هست و نیست مَرنجان ضمیر و خوش می‌باشکه نیستی‌ست سرانجامِ هر کمال که هست

شکوهِ آصِفی و اسبِ باد و منطقِ طیربه باد رفت و از او خواجه هیچ طَرف نبست

به بال و پَر مرو از ره که تیرِ پرتابیهوا گرفت زمانی، ولی به خاک نشست

زبانِ کِلکِ تو حافظ چه شُکرِ آن گویدکه گفتهٔ سخنت می‌برند دست به دست

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۲۶ است:

زلف‌آشفته و خِوی‌کرده و خندان‌لب و مستپیرهن‌چاک و غزل‌خوان و صُراحی در دست

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی بهاری و حکیمانه. گل سرخ شکفته و بلبل مست است و حافظ صوفیان را به شادی فرا می‌خواند؛ توبه‌ای که چون سنگ محکم می‌نمود، با جامی شیشه‌ای شکست. بخش دوم غزل تأملی در ناپایداری جهان است: دنیا کاروان‌سرایی دودر است که باید از آن کوچ کرد، و سرانجام هر کمالی نیستی است. شکوه سلیمان و وزیرش آصف هم بر باد رفت. پایان غزل از رواج شعر حافظ میان مردم سخن می‌گوید.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.