پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۱۱۱ دیوان حافظ

عکسِ رویِ تو چو در آینهٔ جام افتاد

تعبیر فال

پیام کلی: امید

ای صاحب فال، از عارفانه‌ترین غزل‌های دیوان به فالت آمده است. حافظ همه نقش‌های جهان را جلوه یک فروغ می‌داند و می‌گوید آنچه بر سر ما آمده، از عهد ازل رقم خورده است. فال تو می‌گوید آنچه در زندگی‌ات پیش آمده را با آغوش باز بپذیر و حتی در غم هم امیدت را نگه دار؛ حافظ می‌گوید هر که در این راه رفت، نیک‌سرانجام شد.

شاه‌بیت فال شما

زیرِ شمشیرِ غمش رقص‌کُنان باید رفتکـ‌آن که شد کشتهٔ او نیک سرانجام افتاد

متن کامل غزل

عکسِ رویِ تو چو در آینهٔ جام افتادعارف از خندهٔ مِی در طمعِ خام افتاد

حُسن رویِ تو به یک جلوه که در آینه کرداین همه نقش در آیینهٔ اوهام افتاد

این همه عکسِ می و نقشِ نگارین که نمودیک فروغِ رخِ ساقی‌ست که در جام افتاد

غیرتِ عشق زبانِ همه خاصان بِبُریدکز کجا سِرِّ غمش در دهنِ عام افتاد؟

من ز مسجد به خرابات نه خود افتادماینم از عهدِ ازل حاصلِ فرجام افتاد

چه کند کز پی دوران نرود چون پرگار؟هر که در دایرهٔ گردشِ ایام افتاد

در خَمِ زلفِ تو آویخت دل از چاهِ زَنَخآه، کز چاه برون آمد و در دام افتاد

آن شد ای خواجه که در صومعه بازم بینیکار ما با رخِ ساقیّ و لبِ جام افتاد

زیرِ شمشیرِ غمش رقص‌کُنان باید رفتکـ‌آن که شد کشتهٔ او نیک سرانجام افتاد

هر دَمَش با منِ دل‌سوخته لطفی دگر استاین گدا بین که چه شایستهٔ انعام افتاد

صوفیان جمله حریفند و نظرباز ولیزین میان حافظِ دل‌سوخته بدنام افتاد

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۱۱۲ است:

آن که رخسارِ تو را رنگِ گل و نسرین دادصبر و آرام توانَد به منِ مسکین داد

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی عارفانه و بسیار مشهور. عکس روی یار در آینه جام افتاد و عارف از خنده می در طمع خام افتاد. حافظ همه نقش‌های جهان را جلوه‌ای از یک فروغ روی ساقی می‌داند که در جام افتاده؛ اندیشه‌ای عرفانی درباره وحدت. او می‌گوید از مسجد به خرابات خودش نیفتاده، این حاصل تقدیر ازلی است. بیت نهم اوج تسلیم عاشقانه است: زیر شمشیر غمش رقص‌کنان باید رفت.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.