پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۱۲۰ دیوان حافظ

بتی دارم که گِرد گل ز سُنبل سایه‌بان دارد

تعبیر فال

پیام کلی: هشدار

ای صاحب فال، دو هشدار در این غزل هست. نخست این‌که به زیبایی و لبخند ظاهر اعتماد نکن؛ حافظ به بلبل می‌گوید وقتی گل به رویت می‌خندد، در دامش نیفت. دوم این‌که اگر تصمیمی مهم پیش روست، آن را بیش از اندازه به تأخیر نینداز: «آفت‌هاست در تأخیر و طالب را زیان دارد». راه عشق موج‌های خون‌فشان دارد؛ هوشیار و به‌موقع اقدام کن.

شاه‌بیت فال شما

به فِتراک ار همی‌بندی خدا را زود صیدم کنکه آفت‌هاست در تأخیر و طالب را زیان دارد

متن کامل غزل

بتی دارم که گِرد گل ز سُنبل سایه‌بان داردبهارِ عارضش خطّی به خونِ ارغوان دارد

غبارِ خط بپوشانید خورشیدِ رُخَش یا رببقایِ جاودانش ده، که حُسنِ جاودان دارد

چو عاشق می‌شدم گفتم که بُردم گوهرِ مقصودندانستم که این دریا چه موجِ خون‌فشان دارد

ز چشمت جان نشاید بُرد کز هر سو که می‌بینمکمین از گوشه‌ای کرده‌ست و تیر اندر کمان دارد

چو دامِ طُرِّه افشاند ز گَردِ خاطرِ عشاقبه غَمّازِ صبا گوید که راِزِ ما نهان دارد

بیفشان جرعه‌ای بر خاک و حالِ اهلِ دل بشنوکه از جمشید و کیخسرو، فراوان داستان دارد

چو در رویت بخندد گُل، مشو در دامَش ای بلبلکه بر گُل اعتمادی نیست، گر حُسنِ جهان دارد

خدا را، دادِ من بِسْتان از او ای شِحنهٔ مجلسکه می با دیگری خورده‌ست و با من سر گِران دارد

به فِتراک ار همی‌بندی خدا را زود صیدم کنکه آفت‌هاست در تأخیر و طالب را زیان دارد

ز سروِ قَدِّ دلجویت مکن محروم چشمم رابدین سرچشمه‌اش بِنْشان که خوش آبی روان دارد

ز خوفِ هجرم ایمن کن اگر امّیدِ آن داریکه از چشمِ بداندیشان خدایت در امان دارد

چه عذرِ بختِ خود گویم؟ که آن عیّار شهرآشوببه تلخی کُشت حافظ را و شِکَّر در دهان دارد

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۱۲۱ است:

هر آن کاو خاطِرِ مَجموع و یارِ نازنین داردسَعادَت، همدم او گشت و دولت، هم‌نشین دارد

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی بلند در وصف یار و دشواری عشق. حافظ یاری دارد که گرد رخسار گل‌گونش از سنبل سایه‌بان است. او می‌پنداشت با عاشق شدن گوهر مقصود را برده، اما نمی‌دانست این دریا چه موج خون‌فشانی دارد. بیت هفتم پندی مشهور است: ای بلبل، وقتی گل به رویت می‌خندد در دامش نیفت، که به گل اعتمادی نیست. در بیت نهم از یار می‌خواهد زودتر تصمیم بگیرد، چون در تأخیر آفت‌هاست.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.