پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۱۶۹ دیوان حافظ

یاری اندر کس نمی‌بینیم، یاران را چه شد؟

تعبیر فال

پیام کلی: پند

از بی‌وفایی و کم‌مهری اطرافیان دلگیری و می‌پرسی یاران را چه شد؟ حافظ هم در این غزل مشهور از زوال مروت در روزگارش می‌نالد. اما پاسخ فال تو در بیت ششم است: گوی توفیق و کرامت در میان افکنده‌اند و کسی به میدان نمی‌آید. به جای شکایت، خودت همان دوستی باش که دنبالش هستی؛ گوی در میدان است و منتظر سوار.

شاه‌بیت فال شما

گویِ توفیق و کرامت، در میان افکنده‌اندکس به میدان در نمی‌آید، سوار‌ان را چه شد؟

متن کامل غزل

یاری اندر کس نمی‌بینیم، یاران را چه شد؟دوستی کِی آخر آمد؟ دوست‌دار‌ان را چه شد؟

آب حیوان تیره‌گون شد، خضر فرخ‌پِی کجاست؟خون چکید از شاخِ گل، بادِ بهار‌ان را چه شد؟

کس نمی‌گوید که «یاری داشت حقِّ دوستی»حق‌شناسان را چه حال افتاد؟ یاران را چه شد؟

لعلی از کانِ مُروّت برنیامد سال‌هاستتابش خورشید و سعی باد و باران را چه شد؟

شهرِ یاران بود و خاکِ مهر‌بانان این دیارمهربانی کِی سر آمد؟ شهرِ یار‌ان را چه شد؟

گویِ توفیق و کرامت، در میان افکنده‌اندکس به میدان در نمی‌آید، سوار‌ان را چه شد؟

صدهزاران گل شکفت و بانگِ مرغی برنخاستعندلیبان را چه پیش آمد؟ هَزاران را چه شد؟

زهره سازی خوش نمی‌سازد، مگر عود‌ش بسوخت؟کس ندارد ذوقِ مستی، مِی‌گسار‌ان را چه شد؟

حافظ اسرارِ الهی کَس نمی‌داند، خموشاز که می‌پرسی که دورِ روزگار‌ان را چه شد؟

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۱۷۰ است:

زاهدِ خلوت‌نشین، دوش به مِیخانه شداز سرِ پیمان بِرَفت، با سرِ پیمانه شد

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

از مشهورترین غزل‌های اجتماعی حافظ در شکایت از زوال دوستی و مروت در روزگار. هر بیت با پرسش «را چه شد؟» پایان می‌یابد: یاری در کسی نمی‌بینیم، یاران را چه شد؟ آب حیات تیره شد، خضر کجاست؟ این دیار شهر یاران و خاک مهربانان بود، مهربانی کی تمام شد؟ بیت ششم تصویری از میدان چوگان دارد: گوی توفیق را در میان افکنده‌اند و کسی به میدان نمی‌آید. بیت پایانی با خاموشی و تسلیم به راز الهی تمام می‌شود.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.