پرش به محتوا
گلپسر

حافظ · غزل شماره ۱۷۰

زاهدِ خلوت‌نشین، دوش به مِیخانه شد

زاهدِ خلوت‌نشین، دوش به مِیخانه شداز سرِ پیمان بِرَفت، با سرِ پیمانه شد

صوفیِ مجلس که دی، جام و قدح می‌شکستباز به یک جرعه می، عاقل و فرزانه شد

شاهدِ عهدِ شباب، آمده بودش به خوابباز به پیرانه‌سر‌، عاشق و دیوانه شد

مُغْ‌بَچه‌ای می‌گذشت، راهزنِ دین و دلدر پِیِ آن آشنا، از همه بیگانه شد

آتشِ رخسارِ گُل، خرمنِ بلبل بسوختچهرهٔ خندانِ شمع، آفتِ پروانه شد

گریهٔ شام و سحر، شُکر که ضایع نگشتقطرهٔ بارانِ ما، گوهرِ یک‌دانه شد

نرگسِ ساقی بِخوانْد، آیتِ افسون‌گریحلقهٔ اورادِ ما، مجلسِ افسانه شد

منزلِ حافظ کنون، بارگهِ پادشاستدل بَرِ دل‌دار رفت، جان بَرِ جانانه شد

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

تلاش‌ها و اشک‌هایت بی‌نتیجه نمانده؛ قطره‌ها گوهر شده‌اند. آماده باش، دگرگونی‌ای خوشایند در راه است.

تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

غزلی شاد و طنزآمیز درباره دگرگونی زاهد. زاهد خلوت‌نشین دیشب به میخانه رفت، پیمان توبه را شکست و پیمانه به دست گرفت. صوفی که دیروز جام می‌شکست، با یک جرعه عاقل و فرزانه شد. بیت پنجم دو تمثیل مشهور دارد: آتش روی گل خرمن بلبل را سوخت و چهره خندان شمع آفت پروانه شد. بیت ششم امیدبخش است: شکر که گریه شام و سحر ضایع نشد و قطره باران ما گوهر یک‌دانه شد.

شرح بیت‌ها

بیت ۱زاهدِ خلوت‌نشین، دوش به مِیخانه شد / از سرِ پیمان بِرَفت، با سرِ پیمانه شد

زاهد خلوت‌نشین دیشب به میخانه رفت؛ پیمان توبه را شکست و با پیمانه همراه شد.

بیت ۲صوفیِ مجلس که دی، جام و قدح می‌شکست / باز به یک جرعه می، عاقل و فرزانه شد

صوفی مجلس که دیروز جام و قدح می‌شکست، با یک جرعه می عاقل و فرزانه شد.

بیت ۳شاهدِ عهدِ شباب، آمده بودش به خواب / باز به پیرانه‌سر‌، عاشق و دیوانه شد

زیباروی دوران جوانی به خوابش آمده بود؛ دوباره در پیری عاشق و دیوانه شد.

بیت ۶گریهٔ شام و سحر، شُکر که ضایع نگشت / قطرهٔ بارانِ ما، گوهرِ یک‌دانه شد

شکر که گریه شام و سحر ضایع نشد؛ قطره باران ما گوهر یک‌دانه شد.

بیت ۸منزلِ حافظ کنون، بارگهِ پادشاست / دل بَرِ دل‌دار رفت، جان بَرِ جانانه شد

اکنون منزل حافظ بارگاه پادشاه است؛ دل نزد دلدار رفت و جان نزد جانان.

معنی واژه‌ها

خلوت‌نشین
گوشه‌گیر
پیمان و پیمانه
عهد و جام (جناس)
فرزانه
دانا
پیرانه‌سر
در پیری
مغ‌بچه
ساقی جوان
اوراد
ذکرها