پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۲۹۰ دیوان حافظ

دلم رمیده شد و غافلم منِ درویش

تعبیر فال

پیام کلی: پند

بر سر چیزهای گذرای دنیا با کسی نزاع نکن؛ این پند مشهور فال توست: «نه عمر خضر بماند، نه ملک اسکندر؛ نزاع بر سر دنیی دون مکن درویش». حافظ از قطره‌ای می‌گوید که خیال دریا را در سر می‌پزد؛ آرزوهایت را با واقعیت بسنج. اگر دلت پریشان است، فروتن باش و از تجربه دیگران برای درمان دل کمک بگیر.

شاه‌بیت فال شما

نه عمرِ خِضر بِمانَد، نه مُلکِ اسکندرنزاع بر سرِ دنیی دون مَکُن درویش

متن کامل غزل

دلم رمیده شد و غافلم منِ درویشکه آن شِکاریِ سرگشته را چه آمد پیش

چو بید بر سرِ ایمانِ خویش می‌لرزمکه دل به دستِ کمان ابرویی‌ست کافِرکیش

خیال حوصلهٔ بحر می‌پزد هیهاتچه‌هاست در سرِ این قطرهٔ محال‌اندیش!

بنازم آن مژهٔ شوخِ عافیت‌کُش راکه موج می‌زندش آبِ نوش، بر سرِ نیش

ز آستینِ طبیبان هزار خون بچکدگَرَم به تجربه دستی نهند بر دلِ ریش

به کویِ میکده گریان و سرفِکنده رَوَمچرا که شرم همی آیدم ز حاصلِ خویش

نه عمرِ خِضر بِمانَد، نه مُلکِ اسکندرنزاع بر سرِ دنیی دون مَکُن درویش

بِدان کمر نرسد دستِ هر گدا حافظخزانه‌ای به کف آور ز گنجِ قارون بیش

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۲۹۱ است:

ما آزموده‌ایم در این شهر بختِ خویشبیرون کشید باید از این وَرطه رَختِ خویش

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی در بی‌قراری دل و پند بی‌اعتنایی به دنیا. دلم رمیده شد و من درویش غافلم که بر آن شکاری سرگشته چه گذشت. بیت سوم از ابیات فلسفی است: خیال گنجایش دریا را می‌پزد؛ هیهات، این قطره محال‌اندیش چه‌ها در سر دارد! بیت ششم فروتنی است: گریان و سرافکنده به کوی میکده می‌روم، زیرا از حاصل خود شرمنده‌ام. بیت هفتم از مشهورترین پندهای دیوان است: نه عمر خضر می‌ماند نه ملک اسکندر؛ ای درویش، بر سر دنیای پست نزاع مکن.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.