حافظ · غزل شماره ۲۹۰
دلم رمیده شد و غافلم منِ درویش
دلم رمیده شد و غافلم منِ درویشکه آن شِکاریِ سرگشته را چه آمد پیش
چو بید بر سرِ ایمانِ خویش میلرزمکه دل به دستِ کمان ابروییست کافِرکیش
خیال حوصلهٔ بحر میپزد هیهاتچههاست در سرِ این قطرهٔ محالاندیش!
بنازم آن مژهٔ شوخِ عافیتکُش راکه موج میزندش آبِ نوش، بر سرِ نیش
ز آستینِ طبیبان هزار خون بچکدگَرَم به تجربه دستی نهند بر دلِ ریش
به کویِ میکده گریان و سرفِکنده رَوَمچرا که شرم همی آیدم ز حاصلِ خویش
نه عمرِ خِضر بِمانَد، نه مُلکِ اسکندرنزاع بر سرِ دنیی دون مَکُن درویش
بِدان کمر نرسد دستِ هر گدا حافظخزانهای به کف آور ز گنجِ قارون بیش
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
بر سر چیزهای گذرای دنیا با کسی نزاع نکن؛ نه عمر خضر میماند نه ملک اسکندر. آرزوهایت را با واقعیت بسنج.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در بیقراری دل و پند بیاعتنایی به دنیا. دلم رمیده شد و من درویش غافلم که بر آن شکاری سرگشته چه گذشت. بیت سوم از ابیات فلسفی است: خیال گنجایش دریا را میپزد؛ هیهات، این قطره محالاندیش چهها در سر دارد! بیت ششم فروتنی است: گریان و سرافکنده به کوی میکده میروم، زیرا از حاصل خود شرمندهام. بیت هفتم از مشهورترین پندهای دیوان است: نه عمر خضر میماند نه ملک اسکندر؛ ای درویش، بر سر دنیای پست نزاع مکن.
شرح بیتها
بیت ۱دلم رمیده شد و غافلم منِ درویش / که آن شِکاریِ سرگشته را چه آمد پیش
دلم رمیده شد و من درویش غافلم که بر آن شکار سرگشته چه گذشت.
بیت ۳خیال حوصلهٔ بحر میپزد هیهات / چههاست در سرِ این قطرهٔ محالاندیش!
خیال گنجایش دریا را در سر میپزد؛ هیهات، در سر این قطره محالاندیش چههاست!
بیت ۵ز آستینِ طبیبان هزار خون بچکد / گَرَم به تجربه دستی نهند بر دلِ ریش
اگر طبیبان از روی تجربه دستی بر دل زخمیام بگذارند، از آستینشان هزار خون میچکد.
بیت ۶به کویِ میکده گریان و سرفِکنده رَوَم / چرا که شرم همی آیدم ز حاصلِ خویش
گریان و سرافکنده به کوی میکده میروم، زیرا از حاصل کار خود شرمندهام.
بیت ۷نه عمرِ خِضر بِمانَد، نه مُلکِ اسکندر / نزاع بر سرِ دنیی دون مَکُن درویش
نه عمر خضر میماند و نه ملک اسکندر؛ ای درویش، بر سر دنیای پست نزاع مکن.
معنی واژهها
- رمیده
- گریخته
- کافرکیش
- بیرحم
- حوصله
- گنجایش
- هیهات
- دور است
- عافیتکش
- آرامشربا
- دل ریش
- دل زخمی
- دنیی دون
- دنیای پست