پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۳۳۲ دیوان حافظ

مزن بر دل ز نوکِ غمزه تیرم

تعبیر فال

پیام کلی: پند

ای صاحب فال، در روزگاری که کسی حال کسی را نمی‌پرسد، قدر کسانی را که به تو اهمیت می‌دهند بدان؛ حافظ می‌گوید در این غوغا که کس کس را نمی‌پرسد، من از پیر مغان منت‌پذیرم. فال تو پند می‌دهد که از بسیاری چیزها بی‌نیاز باشی تا آزاد بمانی: خوشا دمی که از بی‌نیازی، از شاه و وزیر فارغ باشم. دلت را از مهر پر کن.

شاه‌بیت فال شما

در این غوغا که کَس کَس را نپُرسدمن از پیرِ مُغان منّت پذیرم

متن کامل غزل

مزن بر دل ز نوکِ غمزه تیرمکه پیشِ چشمِ بیمارت بمیرم

نِصاب حُسن در حدِّ کمال استزکاتم دِه که مسکین و فقیرم

چو طفلان تا کِی ای زاهد، فریبیبه سیبِ بوستان و شهد و شیرم

چُنان پُر شد فضایِ سینه از دوستکه فکرِ خویش گم شد از ضمیرم

قدح پُر کن که من در دولتِ عشقجوانبخت جهانم گرچه پیرم

قراری بسته‌ام با مِی فروشانکه روزِ غم به جز ساغر نگیرم

مبادا جز حسابِ مُطرب و مِیاگر نقشی کشد کِلکِ دبیرم

در این غوغا که کَس کَس را نپُرسدمن از پیرِ مُغان منّت پذیرم

خوشا آن دَم کز اِستغنایِ مستیفَراغت باشد از شاه و وزیرم

من آن مرغم که هر شام و سحرگاهز بامِ عرش می‌آید صَفیرم

چو حافظ گنج او در سینه دارماگرچه مُدَّعی بیند حقیرم

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۳۳۳ است:

نمازِ شامِ غریبان چو گریه آغازمبه مویه‌هایِ غریبانه، قِصه پردازم

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی در استغنای عاشق و منت‌پذیری از پیر مغان. با نوک غمزه تیر بر دلم مزن، که پیش چشم بیمارت می‌میرم. بیت دوم تصویری فقهی و شاعرانه دارد: نصاب زیبایی تو به حد کمال رسیده؛ زکاتم بده که مسکین و فقیرم. بیت چهارم ژرف است: فضای سینه چنان از دوست پر شد که فکر خودم از ضمیرم گم شد. بیت نهم آزادی عاشق است: خوشا دمی که از بی‌نیازی مستی، از شاه و وزیر فراغت دارم.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.