پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۶۹ دیوان حافظ

کس نیست که افتادهٔ آن زلفِ دوتا نیست

تعبیر فال

پیام کلی: پند

ای صاحب فال، راهنمایی و گشایش ممکن است از جایی برسد که انتظارش را نداری. حافظ می‌گوید اگر پیر مغان مرشد من شد چه تفاوت؟ در هیچ سری نیست که رازی از خدا در آن نباشد. فال تو پند می‌دهد با فروتنی از دیگران بیاموزی و از ملامت نهراسی؛ هیچ دلاوری سپر تیر قضا ندارد. بار ملامت را که بکشی، به مقصد نزدیک‌تر می‌شوی.

شاه‌بیت فال شما

گر پیر مغان مرشدِ من شد چه تفاوتدر هیچ سری نیست که سِرّی ز خدا نیست

متن کامل غزل

کس نیست که افتادهٔ آن زلفِ دوتا نیستدر رهگذرِ کیست که دامی ز بلا نیست

چون چشمِ تو دل می‌برد از گوشه نشینانهمراهِ تو بودن گُنَه از جانب ما نیست

روی تو مگر آینهٔ لطفِ الهیستحقا که چنین است و در این روی و ریا نیست

نرگس طلبد شیوهٔ چشمِ تو، زهی چشممسکین خبرش از سر و، در دیده حیا نیست

از بهرِ خدا زلف مَپیرای که ما راشب نیست که صد عربده با بادِ صبا نیست

بازآی که بی روی تو ای شمعِ دل افروزدر بزمِ حریفان، اثرِ نور و صفا نیست

تیمارِ غریبان اثرِ ذکرِ جمیل استجانا مگر این قاعده در شهرِ شما نیست؟

دی می‌شد و گفتم صنما عهد به جای آرگفتا غلطی خواجه در این عهد وفا نیست

گر پیر مغان مرشدِ من شد چه تفاوتدر هیچ سری نیست که سِرّی ز خدا نیست

عاشق چه کُنَد گر نَکِشَد بارِ ملامتبا هیچ دلاور سپرِ تیرِ قضا نیست

در صومعهٔ زاهد و در خلوتِ صوفیجز گوشهٔ ابروی تو محرابِ دعا نیست

ای چنگ فروبرده به خونِ دلِ حافظفکرت مگر از غیرتِ قرآن و خدا نیست

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۷۰ است:

مردم دیدهٔ ما جز به رُخَت ناظر نیستدل سرگشتهٔ ما غیرِ تو را ذاکر نیست

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی بلند با ردیف «نیست». کسی نیست که گرفتار آن زلف دوتا نباشد و هیچ رهگذری بی‌دام بلا نیست. حافظ روی یار را آینه لطف الهی می‌داند. بیت نهم نکته‌ای عرفانی دارد: اگر پیر مغان مرشد من شد چه تفاوت؟ در هیچ سری نیست که رازی از خدا نباشد. بیت دهم پذیرش ملامت را لازمه عشق می‌داند، چون هیچ دلاوری سپر تیر قضا ندارد.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.