پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۱ دیوان حافظ

اَلا یا اَیُّهَا السّاقی اَدِرْ کَأساً و ناوِلْها

تعبیر فال

پیام کلی: صبر

ای صاحب فال، کاری که به آن دل بسته‌ای در آغاز آسان می‌نمود و اکنون گره‌هایش یکی‌یکی پیدا شده است. حافظ می‌گوید دشواری راه عشق طبیعی است و کسی که در ساحل امن ایستاده، حال تو را در دل موج و گرداب نمی‌فهمد. از نیتت غافل نشو و پیوسته پیگیرش باش؛ حضور و پشتکار تو گره‌ها را باز می‌کند و این راه، با همه سختی، به منزل می‌رسد.

شاه‌بیت فال شما

اَلا یا اَیُّهَا السّاقی اَدِرْ کَأساً و ناوِلْهاکه عشق آسان نمود اوّل ولی افتاد مشکل‌ها

متن کامل غزل

اَلا یا اَیُّهَا السّاقی اَدِرْ کَأساً و ناوِلْهاکه عشق آسان نمود اوّل ولی افتاد مشکل‌ها

به بویِ نافه‌ای کآخِر صبا زان طُرّه بُگشایدز تابِ جَعدِ مشکینش چه خون افتاد در دل‌ها

مرا در منزلِ جانان چه امنِ عیش، چون هر دَمجَرَس فریاد می‌دارد که بَربندید مَحمِل‌ها

به مِی سجّاده رنگین کُن گَرَت پیرِ مُغان گویدکه سالِک بی‌خبر نَبْوَد ز راه و رسمِ منزل‌ها

شبِ تاریک و بیمِ موج و گِردابی چنین هایلکجا دانند حالِ ما سبک‌بارانِ ساحل‌ها؟

همهْ کارم ز خودکامی به بدنامی کشید آخرنهان کِی مانَد آن رازی کَزو سازند مَحفل‌ها؟

حضوری گر همی خواهی از او غایب مشو حافظمَتیٰ ما تَلْقَ مَنْ تَهْویٰ دَعِ الدُّنْیا وَ اَهْمِلْها

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۲ است:

صلاحِ کار کجا و منِ خراب کجا؟ببین تفاوتِ رَه کز کجاست تا به کجا

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزل آغازین دیوان در تصحیح غنی و قزوینی. حافظ از دشواری راه عشق می‌گوید: در آغاز آسان می‌نمود، اما گرفتاری‌ها یکی پس از دیگری رسید. تصویرهای کاروانِ همیشه در کوچ و دریای طوفانی، ناامنی و بی‌قراری عاشق را نشان می‌دهد و بیت پایانی، راه رسیدن را حضور پیوسته نزد دوست و رها کردن دنیا می‌داند. روایتی مشهور مصراع عربی نخست را برگرفته از شعری منسوب به یزید بن معاویه می‌داند، اما این انتساب ثابت نشده است.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.