پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۱۰۱ دیوان حافظ

شراب و عیش نهان چیست؟ کارِ بی‌بنیاد

تعبیر فال

پیام کلی: پند

ای صاحب فال، ذهنت درگیر گره‌هایی است که گشودنشان در دست تو نیست. حافظ پند می‌دهد: گره از دل بگشا و از گردش آسمان یاد مکن، که اندیشه هیچ مهندسی چنین گرهی را نگشوده است. به جای نگرانی درباره آنچه نمی‌توانی تغییر دهی، از امروز و از جایی که هستی بهره ببر؛ حافظ هم نسیم مصلا و آب رکن‌آباد را به سفرهای دور نمی‌فروخت. آرامش تو همین نزدیکی است.

شاه‌بیت فال شما

گره ز دل بگشا وز سپهر یاد مکنکه فکر هیچ مهندس چنین گره نگشاد

متن کامل غزل

شراب و عیش نهان چیست؟ کارِ بی‌بنیادزدیم بر صفِ رندان و هر چه بادا باد

گره ز دل بگشا وز سپهر یاد مکنکه فکر هیچ مهندس چنین گره نگشاد

ز انقلابِ زمانه عجب مدار که چرخاز این فسانه هزاران هزار دارد یاد

قدح به شرطِ ادب گیر زان که ترکیبشز کاسهٔ سرِ جمشید و بهمن است و قباد

که آگه است که کاووس و کی کجا رفتند؟که واقف است که چون رفت تخت جم، بر باد؟

ز حسرتِ لبِ شیرین هنوز می‌بینمکه لاله می‌دمد از خونِ دیدهٔ فرهاد

مگر که لاله بدانست بی‌وفاییِ دهرکه تا بزاد و بِشُد، جامِ می ز کف نَنَهاد

بیا بیا که زمانی ز می خراب شویممگر رسیم به گنجی در این خراب آباد

نمی‌دهند اجازت مرا به سِیرِ سفرنسیمِ بادِ مُصَلّا و آبِ رُکن آباد

قدح مگیر چو حافظ مگر به نالهٔ چنگکه بسته‌اند بر ابریشمِ طرب دلِ شاد

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۱۰۲ است:

دوش آگهی ز یارِ سفر کرده داد بادمن نیز دل به باد دهم، هر چه باد باد

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی در ناپایداری روزگار. حافظ می‌گوید عیش پنهان کاری بی‌بنیاد است و خود را در صف رندان می‌زند، هر چه بادا باد. گره دل را بگشا و از گردش آسمان یاد مکن، که هیچ مهندسی این گره را نگشوده است. پیاله را با ادب بگیر، چون از کاسه سر جمشید و بهمن و قباد ساخته شده؛ کسی نمی‌داند کاووس و کی کجا رفتند. در پایان از شیراز می‌گوید که نسیم مصلا و آب رکن‌آباد اجازه سفرش نمی‌دهند.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.