پرش به محتوا
گلپسر

حافظ · غزل شماره ۱۰۱

شراب و عیش نهان چیست؟ کارِ بی‌بنیاد

شراب و عیش نهان چیست؟ کارِ بی‌بنیادزدیم بر صفِ رندان و هر چه بادا باد

گره ز دل بگشا وز سپهر یاد مکنکه فکر هیچ مهندس چنین گره نگشاد

ز انقلابِ زمانه عجب مدار که چرخاز این فسانه هزاران هزار دارد یاد

قدح به شرطِ ادب گیر زان که ترکیبشز کاسهٔ سرِ جمشید و بهمن است و قباد

که آگه است که کاووس و کی کجا رفتند؟که واقف است که چون رفت تخت جم، بر باد؟

ز حسرتِ لبِ شیرین هنوز می‌بینمکه لاله می‌دمد از خونِ دیدهٔ فرهاد

مگر که لاله بدانست بی‌وفاییِ دهرکه تا بزاد و بِشُد، جامِ می ز کف نَنَهاد

بیا بیا که زمانی ز می خراب شویممگر رسیم به گنجی در این خراب آباد

نمی‌دهند اجازت مرا به سِیرِ سفرنسیمِ بادِ مُصَلّا و آبِ رُکن آباد

قدح مگیر چو حافظ مگر به نالهٔ چنگکه بسته‌اند بر ابریشمِ طرب دلِ شاد

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

به جای نگرانی درباره آنچه در دست تو نیست، گره دلت را باز کن. گاهی بهترین جا همان‌جاست که هستی؛ مانند حافظ که دل از شیراز نمی‌کند.

تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

غزلی در ناپایداری روزگار. حافظ می‌گوید عیش پنهان کاری بی‌بنیاد است و خود را در صف رندان می‌زند، هر چه بادا باد. گره دل را بگشا و از گردش آسمان یاد مکن، که هیچ مهندسی این گره را نگشوده است. پیاله را با ادب بگیر، چون از کاسه سر جمشید و بهمن و قباد ساخته شده؛ کسی نمی‌داند کاووس و کی کجا رفتند. در پایان از شیراز می‌گوید که نسیم مصلا و آب رکن‌آباد اجازه سفرش نمی‌دهند.

شرح بیت‌ها

بیت ۲گره ز دل بگشا وز سپهر یاد مکن / که فکر هیچ مهندس چنین گره نگشاد

گره از دل بگشا و از آسمان یاد مکن، که اندیشه هیچ مهندسی چنین گرهی را نگشود.

بیت ۴قدح به شرطِ ادب گیر زان که ترکیبش / ز کاسهٔ سرِ جمشید و بهمن است و قباد

قدح را با ادب بگیر، زیرا خاکش از کاسه سر جمشید و بهمن و قباد است؛ یادآوری مرگ پادشاهان.

بیت ۶ز حسرتِ لبِ شیرین هنوز می‌بینم / که لاله می‌دمد از خونِ دیدهٔ فرهاد

از حسرت لب شیرین هنوز می‌بینم که لاله از خون چشم فرهاد می‌روید.

بیت ۹نمی‌دهند اجازت مرا به سِیرِ سفر / نسیمِ بادِ مُصَلّا و آبِ رُکن آباد

نسیم مصلا و آب رکن‌آباد به من اجازه سفر نمی‌دهند؛ دلبستگی حافظ به شیراز.

معنی واژه‌ها

هر چه بادا باد
هر چه پیش آید
انقلاب زمانه
دگرگونی روزگار
جمشید، بهمن، قباد
پادشاهان اسطوره‌ای و تاریخی ایران
کاووس و کی
کیکاووس و کیان
خراب‌آباد
دنیای ویران
ابریشم
تار ساز