پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۱۲۱ دیوان حافظ

هر آن کاو خاطِرِ مَجموع و یارِ نازنین دارد

تعبیر فال

پیام کلی: پند

حافظ خوشبختی را در دو چیز می‌بیند: خاطری آسوده و یاری نازنین. اما پند اصلی فال تو در بیت‌های میانی است: توانایی امروزت را غنیمت بدان، که روزگار ناتوانی‌های بسیار در پیش دارد؛ و به ضعیفان به خواری نگاه نکن. از توانت برای یاری دیگران بهره ببر؛ دعای خیر کسانی که به آن‌ها کمک می‌کنی، بلاگردان جان توست.

شاه‌بیت فال شما

چو بر رویِ زَمین باشی، توانایی، غَنیمت دانکه دوران، ناتوانی‌ها، بسی زیرِ زَمین دارد

متن کامل غزل

هر آن کاو خاطِرِ مَجموع و یارِ نازنین داردسَعادَت، همدم او گشت و دولت، هم‌نشین دارد

حَریمِ عشق را دَرْگَه، بسی بالاتر از عَقْل استکسی آن آسْتان بوسد، که جان در آستین دارد

دهانِ تَنْگِ شیرینش، مگر مُلْکِ سلیمان استکه نَقْشِ خاتَمِ لَعْلَش، جهان، زیرِ نگین دارد؟

لَبِ لَعْل و خَطِ مُشکین، چو آنش هست و اینش هستبنازم دِلْبَرِ خود را، که حُسْنَش، آن و این دارد

به خواری مَنْگَر ای مُنْعِم، ضَعیفان و نَحیفان راکه صَدْرِ مَجْلِسِ عِشْرَت، گدایِ ره‌نشین دارد

چو بر رویِ زَمین باشی، توانایی، غَنیمت دانکه دوران، ناتوانی‌ها، بسی زیرِ زَمین دارد

بَلاگردانِ جان و تن، دعایِ مُسْتْمَنْدان استکه بیند خِیْر از آن خَرْمَن که نَنْگ از خوشه‌چین دارد؟

صَبا از عِشقِ من، رَمزی بگو با آن شَهِ خوبانکه صد جَمشید و کِیخُسرو، غُلامِ کم‌ترین دارد

وگر گوید نمی‌خواهم، چو «حافِظ»، عاشِقِ مُفْلِسبگوییدش که سلطانی، گدایی هم‌نشین دارد

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۱۲۲ است:

هر آن‌که جانِبِ اَهْلِ خُدا نگه داردخُداش در همه حال از بَلا نگه دارد

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی حکیمانه درباره خوشبختی و مهربانی با ناتوانان. هر که خاطری آسوده و یاری نازنین دارد، سعادت همدم اوست. حرم عشق بالاتر از عقل است و تنها کسی آستانش را می‌بوسد که جان در آستین دارد. بیت‌های پنجم تا هفتم پندهایی مشهورند: ای توانگر، به ناتوانان به خواری منگر؛ توانایی روی زمین را غنیمت بدان که روزگار ناتوانی‌های بسیار زیر زمین دارد؛ و دعای مستمندان بلاگردان جان است.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.