پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۱۴۲ دیوان حافظ

دوستان دخترِ رَز توبه ز مستوری کرد

تعبیر فال

پیام کلی: بشارت

دوره‌ای سخت و بسته به پایان می‌رسد و شادی به مجلس بازمی‌گردد؛ این غزل با طنز از بازگشایی میکده‌ها پس از روزگار سخت‌گیری می‌گوید. فال تو نوید گشایش و آزادی می‌دهد. اما حافظ در بیت آخر پندی مهم دارد: افتادگی و فروتنی را از دست مده، که حسود همه چیزش را در سر غرور باخت. در روزهای خوش هم فروتن بمان تا خوشی بماند.

شاه‌بیت فال شما

حافظ افتادگی از دست مده زان که حسودعِرض و مال و دل و دین در سرِ مغروری کرد

متن کامل غزل

دوستان دخترِ رَز توبه ز مستوری کردشد سویِ محتسب و کار به دستوری کرد

آمد از پرده به مجلس عَرَقَش پاک کنیدتا نگویند حریفان که چرا دوری کرد

مژدگانی بده ای دل که دگر مطربِ عشقراهِ مستانه زد و چارهٔ مخموری کرد

نه به هفت آب، که رنگش به صد آتش نرودآن چه با خرقهٔ زاهد، مِی انگوری کرد

غنچهٔ گُلبُنِ وصلم ز نسیمش بِشِکُفتمرغ خوشخوان طرب از برگِ گلِ سوری کرد

حافظ افتادگی از دست مده زان که حسودعِرض و مال و دل و دین در سرِ مغروری کرد

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۱۴۳ است:

سال‌ها دل طلبِ جامِ جم از ما می‌کردوآنچه خود داشت ز بیگانه تمنّا می‌کرد

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی طنزآمیز که شراب را به دختری (دختر رز) تشبیه می‌کند که از پرده‌نشینی توبه کرده و با اجازه محتسب به مجلس آمده است. این غزل را اشاره‌ای به پایان دوره سخت‌گیری و بازگشایی میکده‌ها دانسته‌اند. بیت چهارم مشهور است: رنگی که می انگوری بر خرقه زاهد گذاشت با هفت آب و صد آتش هم پاک نمی‌شود. بیت پایانی پند فروتنی است: حسود در سر غرور عرض و مال و دل و دین را باخت.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.