پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۱۵۱ دیوان حافظ

دَمی با غم به سر بردن، جهان یک سر نمی‌ارزد

تعبیر فال

پیام کلی: هشدار

ای صاحب فال، پیش از ورود به کاری پرمخاطره خوب بسنج که ارزش آرامشت را دارد یا نه. حافظ در این غزل حکیمانه می‌گوید غم دریا به امید سود در آغاز آسان می‌نمود، اما این طوفان به صد گوهر نمی‌ارزید؛ و تاجی که بیم جان در آن است، به ترک سر نمی‌ارزد. پند فال تو قناعت و عزت نفس است: یک جو منت فرومایگان به دویست من زر نمی‌ارزد.

شاه‌بیت فال شما

چه آسان می‌نمود اول غمِ دریا به بوی سودغلط کردم که این طوفان به صد گوهر نمی‌ارزد

متن کامل غزل

دَمی با غم به سر بردن، جهان یک سر نمی‌ارزدبه می بفروش دلقِ ما، کز این بهتر نمی‌ارزد

به کویِ می فروشانش، به جامی بر نمی‌گیرندزهی سجادهٔ تقوا که یک ساغر نمی‌ارزد

رقیبم سرزنش‌ها کرد کز این باب رُخ برتابچه افتاد این سر ما را که خاکِ در نمی‌ارزد؟

شکوهِ تاجِ سلطانی که بیمِ جان در او دَرج استکلاهی دلکش است اما به تَرکِ سر نمی‌ارزد

چه آسان می‌نمود اول غمِ دریا به بوی سودغلط کردم که این طوفان به صد گوهر نمی‌ارزد

تو را آن بِهْ که رویِ خود ز مشتاقان بپوشانیکه شادیِّ جهانگیری، غمِ لشکر نمی‌ارزد

چو حافظ در قناعت کوش و از دنیایِ دون بگذرکه یک جو مِنَّتِ دونان دو صد من زر نمی‌ارزد

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۱۵۲ است:

در ازل پرتوِ حُسنت ز تجلی دَم زدعشق پیدا شد و آتش به همه عالم زد

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

از مشهورترین غزل‌های حکمی حافظ با ردیف «نمی‌ارزد». یک دم با غم سر کردن به همه جهان نمی‌ارزد. بیت چهارم از ابیات پرکاربرد است: شکوه تاج سلطانی که ترس جان در آن نهفته، کلاهی دلکش است اما به ترک سر نمی‌ارزد. بیت پنجم تجربه‌ای تلخ است: غم دریا به امید سود اول آسان می‌نمود؛ اشتباه کردم، این طوفان به صد گوهر نمی‌ارزد. بیت پایانی پند قناعت است: یک جو منت فرومایگان به دویست من زر نمی‌ارزد.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.