پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۱۷۰ دیوان حافظ

زاهدِ خلوت‌نشین، دوش به مِیخانه شد

تعبیر فال

پیام کلی: بشارت

دگرگونی‌ای خوشایند در راه است؛ همان‌گونه که در این غزل زاهد خلوت‌نشین به میخانه می‌رود و دلی که سال‌ها بسته بود گشوده می‌شود. حافظ شکر می‌کند که گریه شام و سحرش ضایع نشد و قطره باران او گوهر یک‌دانه شد. فال تو بشارت می‌دهد که تلاش‌ها و اشک‌هایت بی‌نتیجه نمانده؛ دلت به دلدار و جانت به جانان می‌رسد.

شاه‌بیت فال شما

گریهٔ شام و سحر، شُکر که ضایع نگشتقطرهٔ بارانِ ما، گوهرِ یک‌دانه شد

متن کامل غزل

زاهدِ خلوت‌نشین، دوش به مِیخانه شداز سرِ پیمان بِرَفت، با سرِ پیمانه شد

صوفیِ مجلس که دی، جام و قدح می‌شکستباز به یک جرعه می، عاقل و فرزانه شد

شاهدِ عهدِ شباب، آمده بودش به خوابباز به پیرانه‌سر‌، عاشق و دیوانه شد

مُغْ‌بَچه‌ای می‌گذشت، راهزنِ دین و دلدر پِیِ آن آشنا، از همه بیگانه شد

آتشِ رخسارِ گُل، خرمنِ بلبل بسوختچهرهٔ خندانِ شمع، آفتِ پروانه شد

گریهٔ شام و سحر، شُکر که ضایع نگشتقطرهٔ بارانِ ما، گوهرِ یک‌دانه شد

نرگسِ ساقی بِخوانْد، آیتِ افسون‌گریحلقهٔ اورادِ ما، مجلسِ افسانه شد

منزلِ حافظ کنون، بارگهِ پادشاستدل بَرِ دل‌دار رفت، جان بَرِ جانانه شد

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۱۷۱ است:

دوش از جنابِ آصف، پیکِ بشارت آمدکز حضرتِ سلیمان، عشرت اشارت آمد

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی شاد و طنزآمیز درباره دگرگونی زاهد. زاهد خلوت‌نشین دیشب به میخانه رفت، پیمان توبه را شکست و پیمانه به دست گرفت. صوفی که دیروز جام می‌شکست، با یک جرعه عاقل و فرزانه شد. بیت پنجم دو تمثیل مشهور دارد: آتش روی گل خرمن بلبل را سوخت و چهره خندان شمع آفت پروانه شد. بیت ششم امیدبخش است: شکر که گریه شام و سحر ضایع نشد و قطره باران ما گوهر یک‌دانه شد.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.