پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۱۷۷ دیوان حافظ

نه هر که چهره برافروخت دلبری داند

تعبیر فال

پیام کلی: پند

ظاهر آدم‌ها را ملاک داوری نکن؛ حافظ می‌گوید نه هر که چهره برافروخت دلبری می‌داند و نه هر که سر تراشید قلندری. در کار خودت هم پند فال این است: خدمت و کوشش را مثل گدایان به شرط مزد مکن، که دوست خودش رسم بنده‌پروری را می‌داند. کارت را بی‌چشمداشت و درست انجام بده؛ پاداشش از جایی که باید، می‌رسد.

شاه‌بیت فال شما

تو بندگی چو گدایان به شرطِ مزد مکنکه دوست، خود روشِ بنده‌پروری داند

متن کامل غزل

نه هر که چهره برافروخت دلبری داندنه هر که آینه سازد سِکندری داند

نه هر که طَرْفِ کُلَه کج نهاد و تُند نشستکلاه‌داری و آیینِ سروری داند

تو بندگی چو گدایان به شرطِ مزد مکنکه دوست، خود روشِ بنده‌پروری داند

غلامِ همّتِ آن رندِ عافیت‌سوزمکه در گداصفتی کیمیاگری داند

وفا و عهد نکو باشد ار بیاموزیوگر نه هر که تو بینی ستمگری داند

بباختم دلِ دیوانه و ندانستمکه آدمی‌بچه‌ای، شیوهٔ پری داند

هزار نکتهٔ باریک‌تر ز مو این جاستنه هر که سر بتراشد قلندری داند

مدارِ نقطهٔ بینش ز خالِ توست مراکه قدرِ گوهرِ یک‌دانه جوهری داند

به قَدّ و چهره هر آن کس که شاهِ خوبان شدجهان بگیرد اگر دادگستری داند

ز شعرِ دلکَشِ حافظ کسی بُوَد آگاهکه لطفِ طبع و سخن گفتنِ دَری داند

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۱۷۸ است:

هر که شد مَحرمِ دل در حرمِ یار بِمانْدوان که این کار ندانست در انکار بِمانْد

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

از غزل‌های حکمی مشهور با ردیف «داند». هر کس چهره برافروخت دلبری نمی‌داند و هر کس آینه ساخت اسکندری نمی‌داند؛ یعنی ظاهر نشانه حقیقت نیست. بیت سوم پندی ژرف است: بندگی را مانند گدایان به شرط مزد مکن، که دوست خود رسم بنده‌پروری را می‌داند. بیت هفتم از ابیات پرکاربرد است: هزار نکته باریک‌تر از مو این‌جاست؛ نه هر که سر تراشید قلندری می‌داند. بیت هشتم نیز مشهور است: قدر گوهر یک‌دانه را جوهری می‌داند.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.