پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۱۹۶ دیوان حافظ

آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند

تعبیر فال

پیام کلی: امید

از مشهورترین مطلع‌های دیوان به فال تو آمده است: «آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند، آیا بود که گوشه چشمی به ما کنند؟». امیدت به نگاه و یاری اهل دل است. پند مهم این غزل این است که دردت را به هر مدعی‌ای نگو؛ درمان شاید از خزانه غیب برسد، از جایی که انتظارش را نداری. کارت را به عنایت خدا بسپار و نیکی را پنهانی و بی‌ریا انجام بده.

شاه‌بیت فال شما

دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعیباشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند

متن کامل غزل

آنان که خاک را به نظر کیمیا کنندآیا بُوَد که گوشهٔ چشمی به ما کنند

دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعیباشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند

معشوق چون نقاب ز رخ درنمی‌کشدهر کس حکایتی به تَصوّر چرا کنند؟

چون حُسنِ عاقبت نه به رندی و زاهدی‌ستآن بِه که کارِ خود به عنایت رها کنند

بی معرفت مباش که در من‌یزیدِ عشقاهلِ نظر معامله با آشنا کنند

حالی درونِ پرده بسی فتنه می‌رودتا آن زمان که پرده برافتد چه‌ها کنند

گر سنگ از این حدیث بنالد عجب مدارصاحبدلان حکایتِ دل خوش ادا کنند

مِی خور که صد گناه ز اغیار در حجاببهتر ز طاعتی که به روی و ریا کنند

پیراهنی که آید از او بویِ یوسفمترسم برادران غَیورش قَبا کنند

بگذر به کویِ میکده تا زُمرِهٔ حضوراوقاتِ خود ز بهر تو صرفِ دعا کنند

پنهان ز حاسدان به خودم خوان که مُنعِمانخیرِ نهان برایِ رضایِ خدا کنند

حافظ دوامِ وصل میسر نمی‌شودشاهان کم التفات به حالِ گدا کنند

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۱۹۷ است:

شاهدان گر دلبری زین سان کنندزاهدان را رخنه در ایمان کنند

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی در امید به نگاه اهل دل و پرهیز از ریا. بیت نخست از مشهورترین مطلع‌های دیوان است: آنان که خاک را با نگاه کیمیا می‌کنند، آیا می‌شود گوشه چشمی به ما کنند؟ بیت دوم پندی ژرف است: پنهان کردن درد از طبیبان مدعی بهتر است، شاید از خزانه غیب دوا کنند. بیت چهارم می‌گوید چون عاقبت‌به‌خیری نه در رندی است نه در زاهدی، بهتر است کار را به عنایت الهی بسپاریم. بیت هشتم نیز مشهور است.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.