حافظ · غزل شماره ۱۹۶
آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند
آنان که خاک را به نظر کیمیا کنندآیا بُوَد که گوشهٔ چشمی به ما کنند
دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعیباشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند
معشوق چون نقاب ز رخ درنمیکشدهر کس حکایتی به تَصوّر چرا کنند؟
چون حُسنِ عاقبت نه به رندی و زاهدیستآن بِه که کارِ خود به عنایت رها کنند
بی معرفت مباش که در منیزیدِ عشقاهلِ نظر معامله با آشنا کنند
حالی درونِ پرده بسی فتنه میرودتا آن زمان که پرده برافتد چهها کنند
گر سنگ از این حدیث بنالد عجب مدارصاحبدلان حکایتِ دل خوش ادا کنند
مِی خور که صد گناه ز اغیار در حجاببهتر ز طاعتی که به روی و ریا کنند
پیراهنی که آید از او بویِ یوسفمترسم برادران غَیورش قَبا کنند
بگذر به کویِ میکده تا زُمرِهٔ حضوراوقاتِ خود ز بهر تو صرفِ دعا کنند
پنهان ز حاسدان به خودم خوان که مُنعِمانخیرِ نهان برایِ رضایِ خدا کنند
حافظ دوامِ وصل میسر نمیشودشاهان کم التفات به حالِ گدا کنند
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
دردت را به هر کسی نگو؛ درمان از جایی میرسد که انتظارش را نداری. نیکی را پنهانی و بیریا انجام بده.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در امید به نگاه اهل دل و پرهیز از ریا. بیت نخست از مشهورترین مطلعهای دیوان است: آنان که خاک را با نگاه کیمیا میکنند، آیا میشود گوشه چشمی به ما کنند؟ بیت دوم پندی ژرف است: پنهان کردن درد از طبیبان مدعی بهتر است، شاید از خزانه غیب دوا کنند. بیت چهارم میگوید چون عاقبتبهخیری نه در رندی است نه در زاهدی، بهتر است کار را به عنایت الهی بسپاریم. بیت هشتم نیز مشهور است.
شرح بیتها
بیت ۱آنان که خاک را به نظر کیمیا کنند / آیا بُوَد که گوشهٔ چشمی به ما کنند
آنان که با نگاه خاک را کیمیا میکنند، آیا میشود گوشه چشمی به ما کنند؟
بیت ۲دَردَم نهفته بِه ز طبیبانِ مدعی / باشد که از خزانهٔ غیبم دوا کنند
بهتر است دردم از طبیبان مدعی پنهان بماند؛ شاید از خزانه غیب درمانم کنند.
بیت ۴چون حُسنِ عاقبت نه به رندی و زاهدیست / آن بِه که کارِ خود به عنایت رها کنند
چون عاقبتبهخیری نه به رندی است نه به زاهدی، بهتر است کار خود را به عنایت الهی بسپارند.
بیت ۸مِی خور که صد گناه ز اغیار در حجاب / بهتر ز طاعتی که به روی و ریا کنند
می بخور، که صد گناه پنهان از دیگران بهتر از طاعتی است که با ریا کنند.
بیت ۱۱پنهان ز حاسدان به خودم خوان که مُنعِمان / خیرِ نهان برایِ رضایِ خدا کنند
مرا پنهان از حسودان نزد خود بخوان، که توانگران نیکی پنهانی را برای رضای خدا میکنند.
معنی واژهها
- کیمیا
- مادهای که مس را زر میکند
- مدعی
- ادعاکننده
- حسن عاقبت
- عاقبتبهخیری
- منیزید
- حراج، مزایده
- اغیار
- بیگانگان
- زمره حضور
- اهل حضور قلب
- منعمان
- توانگران