پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۲ دیوان حافظ

صلاحِ کار کجا و منِ خراب کجا؟

تعبیر فال

پیام کلی: پند

میان آنچه دیگران از تو انتظار دارند و آنچه دلت می‌خواهد فاصله افتاده و این دوگانگی آرامت را گرفته است. حافظ در این غزل از ظاهرسازی دلش گرفته و راه صادقانه دل را برمی‌گزیند. پند فال این است که با خودت روراست باش و با شتاب به سوی چیزی که فقط از دور زیباست نرو؛ «چاه در راه است». اگر نیتت از دل برمی‌آید، آهسته و سنجیده دنبالش کن تا به نتیجه برسد.

شاه‌بیت فال شما

مَبین به سیبِ زَنَخدان که چاه در راه استکجا همی‌ رَوی ای دل بدین شتاب کجا؟

متن کامل غزل

صلاحِ کار کجا و منِ خراب کجا؟ببین تفاوتِ رَه کز کجاست تا به کجا

دلم ز صومعه بگرفت و خِرقِهٔ سالوسکجاست دِیرِ مُغان و شرابِ ناب کجا؟

چه نسبت است به‌ رِندی صَلاح و تقوا را؟سماعِ وَعظ کجا نغمهٔ رَباب کجا؟

ز رویِ دوست دلِ دشمنان چه دریابد؟چراغِ مُرده کجا؟ شمعِ آفتاب کجا؟

چو کُحلِ بینشِ ما خاکِ آستانِ شماستکجا رَویم بفرما ازین جناب، کجا؟

مَبین به سیبِ زَنَخدان که چاه در راه استکجا همی‌ رَوی ای دل بدین شتاب کجا؟

بِشُد! که یادِ خوشش باد روزگارِ وصالخود آن کِرِشمه کجا رفت و آن عِتاب کجا؟

قرار و خواب ز حافظ طمع مدار ای دوستقرار چیست صبوری کدام و خواب کجا؟

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۳ است:

اگر آن تُرکِ شیرازی به‌‌ دست‌ آرَد دلِ ما رابه خال هِندویَش بَخشَم سَمَرقند و بُخارا را

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

حافظ خود را «خراب» و بیرون از راه زهد رسمی می‌خواند و با تکرار «کجا» فاصله میان صلاحِ ظاهری و رندی را نشان می‌دهد. دلش از صومعه و خرقه ریاکارانه گرفته و خاک درگاه دوست را سرمه چشم خود می‌داند. در پایان از روزگار وصال یاد می‌کند که گذشت و می‌گوید قرار و خواب را دیگر از او نباید انتظار داشت.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.