پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۲۰ دیوان حافظ

روزه یک‌سو شد و عید آمد و دل‌ها برخاست

تعبیر فال

پیام کلی: پند

روزهای سخت و خشک به پایان رسیده و فصل شادی آغاز شده است، همان‌گونه که با رفتن ماه روزه عید می‌آید. اما این فال درباره داوری دیگران هم سخن دارد: شاید درباره تو حرف‌هایی زده شود. حافظ راه را نشان داده است: وظیفه‌ات را انجام بده، به کسی بد نکن و ناروا را روا نخوان. هیچ‌کس بی‌عیب نیست؛ با صداقت پیش برو و نیتت برآورده می‌شود.

شاه‌بیت فال شما

فرضِ ایزد بگزاریم و به کس بد نکنیموان چه گویند روا نیست، نگوییم رواست

متن کامل غزل

روزه یک‌سو شد و عید آمد و دل‌ها برخاستمی ز خُم‌خانه به‌جوش آمد و می‌ باید خواست

نوبهٔ زهدفروشانِ گران‌جان بگذشتوقتِ رندی و طرب کردنِ رندان پیداست

چه ملامت بُوَد آن را که چنین باده خورَد؟این چه عیب است بدین بی‌خردی؟ وین چه خطاست؟

باده‌نوشی که در او روی و ریایی نَبُوَدبهتر از زهدفروشی که در او روی و ریاست

ما نه رندانِ ریاییم و حریفانِ نفاقآن‌که او عالِم سِرّ است، بدین حال گواست

فرضِ ایزد بگزاریم و به کس بد نکنیموان چه گویند روا نیست، نگوییم رواست

چه شود گر من و تو چند قدح باده خوریم؟باده از خونِ رزان است، نه از خون شماست

این چه عیب است کز آن عیب، خلل خواهد بود؟ور بُوَد نیز چه شد؟ مردم بی‌عیب کجاست؟

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۲۱ است:

دل و دینم شد و دلبر به ملامت برخاستگفت با ما منشین، کز تو سلامت برخاست

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی در پایان ماه روزه و آمدن عید فطر. حافظ می‌گوید دوران «زهدفروشان گران‌جان» گذشت و وقت شادی رندان است. پیام اصلی غزل نقد ریاکاری است: باده‌نوشی بی‌ریا بهتر از زهدفروشی ریاکارانه است. او تأکید می‌کند که واجب خدا را به جا می‌آورد، به کسی بد نمی‌کند و ناروا را روا نمی‌خواند؛ و می‌پرسد کیست که بی‌عیب باشد.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.