پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۲۰۸ دیوان حافظ

خستگان را چو طلب باشد و قُوَّت نَبُوَد

تعبیر فال

پیام کلی: پند

با کسانی که ضعیف‌ترند با مروت رفتار کن؛ حافظ می‌گوید اگر خستگان طلب دارند و توان ندارند، بیداد کردن شرط جوانمردی نیست. فال تو پند می‌دهد که در کارت از همراهان خوش‌یمن و بااخلاق یاری بگیری، نه از زاغ و زغن. و بیت پایانی را به یاد داشته باش: علم و ادب بورز، که در مجلس بزرگان هر که ادب ندارد لایق همنشینی نیست.

شاه‌بیت فال شما

حافظا علم و ادب ورز که در مجلسِ شاههر که را نیست ادب لایقِ صحبت نبود

متن کامل غزل

خستگان را چو طلب باشد و قُوَّت نَبُوَدگر تو بیداد کنی شرطِ مُروَّت نَبُوَد

ما جفا از تو ندیدیم و تو خود نَپْسَندیآنچه در مذهبِ اربابِ طریقت نبود

خیره آن دیده که آبش نَبَرَد گریهٔ عشقتیره آن دل که در او شمعِ محبت نبود

دولت از مرغِ همایون طلب و سایهٔ اوزان که با زاغ و زَغَن شَهپَرِ دولت نبود

گر مدد خواستم از پیرِ مُغان عیب مکنشیخ ما گفت که در صومعه همّت نبود

چون طهارت نَبُوَد کعبه و بتخانه یکیستنَبُوَد خیر در آن خانه که عصمت نبود

حافظا علم و ادب ورز که در مجلسِ شاههر که را نیست ادب لایقِ صحبت نبود

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۲۰۹ است:

قتلِ این خسته به شمشیرِ تو تقدیر نبودور نه هیچ از دلِ بی‌رحمِ تو تقصیر نبود

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی اخلاقی در جوانمردی و ادب. وقتی خستگان طلب دارند و توان ندارند، اگر تو بیداد کنی شرط مروت نیست. بیت سوم از ابیات مشهور است: خیره آن چشمی که گریه عشق آبش را نبرد؛ تیره آن دلی که در آن شمع محبت نباشد. بیت ششم ژرف است: وقتی پاکی نباشد، کعبه و بتخانه یکی است؛ در خانه‌ای که عصمت نیست خیری نیست. بیت پایانی پندی مشهور است: علم و ادب بورز، که هر کس ادب ندارد لایق همنشینی نیست.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.