پرش به محتوا
گلپسر

حافظ · غزل شماره ۲۰۸

خستگان را چو طلب باشد و قُوَّت نَبُوَد

خستگان را چو طلب باشد و قُوَّت نَبُوَدگر تو بیداد کنی شرطِ مُروَّت نَبُوَد

ما جفا از تو ندیدیم و تو خود نَپْسَندیآنچه در مذهبِ اربابِ طریقت نبود

خیره آن دیده که آبش نَبَرَد گریهٔ عشقتیره آن دل که در او شمعِ محبت نبود

دولت از مرغِ همایون طلب و سایهٔ اوزان که با زاغ و زَغَن شَهپَرِ دولت نبود

گر مدد خواستم از پیرِ مُغان عیب مکنشیخ ما گفت که در صومعه همّت نبود

چون طهارت نَبُوَد کعبه و بتخانه یکیستنَبُوَد خیر در آن خانه که عصمت نبود

حافظا علم و ادب ورز که در مجلسِ شاههر که را نیست ادب لایقِ صحبت نبود

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

با کسانی که ضعیف‌ترند با مروت رفتار کن. از افراد خوش‌یمن و بااخلاق کمک بخواه و ادب را در هر جمعی حفظ کن.

تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

غزلی اخلاقی در جوانمردی و ادب. وقتی خستگان طلب دارند و توان ندارند، اگر تو بیداد کنی شرط مروت نیست. بیت سوم از ابیات مشهور است: خیره آن چشمی که گریه عشق آبش را نبرد؛ تیره آن دلی که در آن شمع محبت نباشد. بیت ششم ژرف است: وقتی پاکی نباشد، کعبه و بتخانه یکی است؛ در خانه‌ای که عصمت نیست خیری نیست. بیت پایانی پندی مشهور است: علم و ادب بورز، که هر کس ادب ندارد لایق همنشینی نیست.

شرح بیت‌ها

بیت ۱خستگان را چو طلب باشد و قُوَّت نَبُوَد / گر تو بیداد کنی شرطِ مُروَّت نَبُوَد

وقتی خستگان طلب دارند و توان ندارند، اگر تو بیداد کنی از جوانمردی نیست.

بیت ۳خیره آن دیده که آبش نَبَرَد گریهٔ عشق / تیره آن دل که در او شمعِ محبت نبود

خیره آن چشمی که گریه عشق آبش را نبرد؛ تیره آن دلی که شمع محبت در آن نباشد.

بیت ۴دولت از مرغِ همایون طلب و سایهٔ او / زان که با زاغ و زَغَن شَهپَرِ دولت نبود

دولت را از مرغ خجسته (هما) و سایه‌اش بخواه، زیرا زاغ و زغن شاهپر دولت ندارند.

بیت ۶چون طهارت نَبُوَد کعبه و بتخانه یکیست / نَبُوَد خیر در آن خانه که عصمت نبود

وقتی پاکی نباشد، کعبه و بتخانه یکی است؛ در خانه‌ای که عصمت نباشد خیری نیست.

بیت ۷حافظا علم و ادب ورز که در مجلسِ شاه / هر که را نیست ادب لایقِ صحبت نبود

حافظ، علم و ادب بورز، که در مجلس شاه هر کس ادب ندارد لایق همنشینی نیست.

معنی واژه‌ها

خستگان
دل‌خستگان
قوت
توان
مروت
جوانمردی
ارباب طریقت
اهل سلوک
خیره
تیره و بی‌فروغ
مرغ همایون
هما
عصمت
پاکی