پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۲۱۸ دیوان حافظ

در ازل هر کو به فیضِ دولت ارزانی بُوَد

تعبیر فال

پیام کلی: پند

اگر نیک‌نامی می‌خواهی، همنشینانت را با دقت انتخاب کن؛ این پند اصلی فال توست: «نیک‌نامی خواهی ای دل با بدان صحبت مدار، خودپسندی جان من برهان نادانی بود». حافظ می‌گوید کار ما را آسان مگیر؛ گاهی در این کشور گدایی رشک سلطانی است. خودپسندی را کنار بگذار و خلوتت را با نور دانش و دل روشن نگه دار.

شاه‌بیت فال شما

نیک نامی خواهی ای دل با بَدان صحبت مدارخودپسندی جانِ من بُرهانِ نادانی بُوَد

متن کامل غزل

در ازل هر کو به فیضِ دولت ارزانی بُوَدتا ابد جامِ مرادش همدمِ جانی بُوَد

من همان ساعت که از مِی خواستم شد توبه کارگفتم این شاخ ار دهد باری، پشیمانی بُوَد

خود گرفتم کَافکَنَم سجاده چون سوسن به دوشهمچو گُل بر خِرقه رنگِ مِی مسلمانی بُوَد؟

بی چراغِ جام در خلوت نمی‌یارم نشستزان که کُنجِ اهلِ دل باید که نورانی بُوَد

همتِ عالی طلب جامِ مُرَصَّع گو مباشرند را آبِ عِنَب یاقوتِ رُمّانی بُوَد

گرچه بی‌سامان نماید کارِ ما، سهلش مبینکاندر این کشور گدایی، رَشکِ سلطانی بُوَد

نیک نامی خواهی ای دل با بَدان صحبت مدارخودپسندی جانِ من بُرهانِ نادانی بُوَد

مجلسِ اُنس و بهار و بحثِ شعر اندر میاننَستَدَن جامِ مِی از جانان گران جانی بُوَد

دی عزیزی گفت حافظ می‌خورد پنهان شرابای عزیزِ من! نه عیب آن بِه که پنهانی بود؟

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۲۱۹ است:

کنون که در چمن آمد گُل از عَدَم به وجودبنفشه در قدمِ او نهاد سر به سجود

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی در سرنوشت ازلی و پندهای اخلاقی. هر کس در ازل سزاوار فیض دولت شد، تا ابد جام مرادش همدم جان است. بیت چهارم تصویری زیبا دارد: بی چراغ جام در خلوت نمی‌توانم نشست، زیرا گوشه اهل دل باید نورانی باشد. بیت ششم امیدبخش است: کار ما را آسان مگیر، که در این کشور گدایی رشک سلطانی است. بیت هفتم پندی روشن است: اگر نیک‌نامی می‌خواهی با بدان منشین؛ خودپسندی نشانه نادانی است.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.