حافظ · غزل شماره ۲۱۸
در ازل هر کو به فیضِ دولت ارزانی بُوَد
در ازل هر کو به فیضِ دولت ارزانی بُوَدتا ابد جامِ مرادش همدمِ جانی بُوَد
من همان ساعت که از مِی خواستم شد توبه کارگفتم این شاخ ار دهد باری، پشیمانی بُوَد
خود گرفتم کَافکَنَم سجاده چون سوسن به دوشهمچو گُل بر خِرقه رنگِ مِی مسلمانی بُوَد؟
بی چراغِ جام در خلوت نمییارم نشستزان که کُنجِ اهلِ دل باید که نورانی بُوَد
همتِ عالی طلب جامِ مُرَصَّع گو مباشرند را آبِ عِنَب یاقوتِ رُمّانی بُوَد
گرچه بیسامان نماید کارِ ما، سهلش مبینکاندر این کشور گدایی، رَشکِ سلطانی بُوَد
نیک نامی خواهی ای دل با بَدان صحبت مدارخودپسندی جانِ من بُرهانِ نادانی بُوَد
مجلسِ اُنس و بهار و بحثِ شعر اندر میاننَستَدَن جامِ مِی از جانان گران جانی بُوَد
دی عزیزی گفت حافظ میخورد پنهان شرابای عزیزِ من! نه عیب آن بِه که پنهانی بود؟
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
اگر نیکنامی میخواهی، همنشینانت را با دقت انتخاب کن. خودپسندی را کنار بگذار؛ فروتنی نشانه دانایی است.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در سرنوشت ازلی و پندهای اخلاقی. هر کس در ازل سزاوار فیض دولت شد، تا ابد جام مرادش همدم جان است. بیت چهارم تصویری زیبا دارد: بی چراغ جام در خلوت نمیتوانم نشست، زیرا گوشه اهل دل باید نورانی باشد. بیت ششم امیدبخش است: کار ما را آسان مگیر، که در این کشور گدایی رشک سلطانی است. بیت هفتم پندی روشن است: اگر نیکنامی میخواهی با بدان منشین؛ خودپسندی نشانه نادانی است.
شرح بیتها
بیت ۱در ازل هر کو به فیضِ دولت ارزانی بُوَد / تا ابد جامِ مرادش همدمِ جانی بُوَد
هر کس در ازل سزاوار فیض دولت شد، تا ابد جام مرادش همدم جان خواهد بود.
بیت ۴بی چراغِ جام در خلوت نمییارم نشست / زان که کُنجِ اهلِ دل باید که نورانی بُوَد
بی چراغ جام در خلوت نمیتوانم نشست، زیرا گوشه اهل دل باید نورانی باشد.
بیت ۶گرچه بیسامان نماید کارِ ما، سهلش مبین / کاندر این کشور گدایی، رَشکِ سلطانی بُوَد
هرچند کار ما بیسامان مینماید، آن را آسان مگیر، که در این کشور گدایی رشک سلطانی است.
بیت ۷نیک نامی خواهی ای دل با بَدان صحبت مدار / خودپسندی جانِ من بُرهانِ نادانی بُوَد
ای دل، اگر نیکنامی میخواهی با بدان همنشینی مکن؛ جان من، خودپسندی دلیل نادانی است.
بیت ۹دی عزیزی گفت حافظ میخورد پنهان شراب / ای عزیزِ من! نه عیب آن بِه که پنهانی بود؟
دیروز عزیزی گفت حافظ پنهان شراب میخورد؛ ای عزیز من، مگر نه اینکه عیب بهتر است پنهان باشد؟
معنی واژهها
- فیض
- بخشش
- ارزانی
- سزاوار
- سجاده
- جانماز
- مرصع
- جواهرنشان
- آب عنب
- آب انگور
- یاقوت رمانی
- یاقوت اناری
- برهان
- دلیل
- گرانجانی
- بیذوقی