پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۲۴۵ دیوان حافظ

الا ای طوطیِ گویا‌یِ اسرار!

تعبیر فال

پیام کلی: هشدار

برخی چیزها با پول و قدرت به دست نمی‌آیند؛ حافظ می‌گوید به اسکندر هم آب حیات نبخشیدند، که این کار با زور و زر ممکن نیست. فال تو هشدار می‌دهد که برای نیتت به زور و ثروت تکیه نکنی. و رازهای دلت را فقط با کسی بگو که آن را می‌فهمد: اسرار مستی را به پرهیزکاران مگو و حدیث جان را با نقش دیوار در میان نگذار.

شاه‌بیت فال شما

به مستور‌ان مگو اسرارِ مستیحدیثِ جان مگو با نقشِ دیوار

متن کامل غزل

الا ای طوطیِ گویا‌یِ اسرار!مبادا خالیَت شَکَّر ز مِنقار

سَرَت سبز و دلت خوش باد، جاویدکه خوش نقشی نمودی از خطِ یار

سخن سربسته گفتی با حریفانخدا را زین معما پرده بردار

به رویِ ما زن از ساغر گلابیکه خواب‌آلوده‌ایم، ای بختِ بیدار!

چه رَه بود این که زد در پرده مطرب؟که می‌رقصند با هم مست و هشیار

از آن افیون که ساقی در مِی افکندحریفان را نه سَر مانَد، نه دَستار

سِکَندَر را نمی‌بخشند آبیبه زور و زر مُیَسَّر نیست این کار

بیا و حالِ اهلِ درد بشنوبه لفظِ اندک و معنیِ بسیار

بُتِ چینی عدویِ دین و دل‌هاستخداوندا دل و دینم نگه دار

به مستور‌ان مگو اسرارِ مستیحدیثِ جان مگو با نقشِ دیوار

به یُمنِ دولتِ منصور شاهیعَلَم شد حافظ اندر نظمِ اشعار

خداوندی به جایِ بندگان کردخداوندا ز آفاتش نگه دار

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۲۴۶ است:

عید است و آخِرِ گُل و یاران در انتظارساقی به رویِ شاه ببین ماه و مِی بیار

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی خطاب به طوطی گویای اسرار که کنایه از شاعر یا پیام‌آوری سخندان است. ای طوطی رازگو، منقارت از شکر خالی مباد. بیت هفتم پندی مشهور است: به اسکندر آبی (از آب حیات) نمی‌بخشند؛ این کار با زور و زر ممکن نیست. بیت دهم پند رازداری است: اسرار مستی را به پرهیزکاران مگو و حدیث جان را با نقش دیوار مگو. در بیت‌های پایانی از شاه منصور، آخرین فرمانروای آل مظفر، ستایش می‌کند.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.