پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۲۶۴ دیوان حافظ

خیز و در کاسهٔ زر آبِ طَرَبناک انداز

تعبیر فال

پیام کلی: پند

زندگی کوتاه است و این غزل به غنیمت شمردن آن فرا می‌خواند: پیش از آن‌که دیر شود، شادی و نیکی کن. اما پند ژرف‌تر فال تو در بیت سوم است: چشم آلوده‌نظر از روی جانان دور است؛ از آینه پاک به او بنگر. برای دیدن زیبایی واقعی و رسیدن به نیتت، اول نگاهت را از کینه و طمع پاک کن. ملک این مزرعه ثباتی ندارد؛ به آن دل نبند.

شاه‌بیت فال شما

چشمِ آلوده‌نظر، از رخِ جانان دور استبر رخِ او نظر از آینهٔ پاک انداز

متن کامل غزل

خیز و در کاسهٔ زر آبِ طَرَبناک اندازپیشتر زان که شَوَد کاسهٔ سَر خاک‌ انداز

عاقبت منزلِ ما وادیِ خاموشان استحالیا غُلغُله در گنبدِ افلاک انداز

چشمِ آلوده‌نظر، از رخِ جانان دور استبر رخِ او نظر از آینهٔ پاک انداز

به سرِ سبزِ تو ای سرو که گر خاک شَوَمناز از سَر بِنِه و سایه بر این خاک انداز

دلِ ما را که ز مارِ سرِ زلفِ تو بِخَستاز لبِ خود به شفاخانهٔ تریاک انداز

مُلکِ این مزرعه دانی که ثباتی ندهدآتشی از جگرِ جام، در املاک انداز

غسل در اشک زدم کَاهلِ طریقت گویندپاک شو اول و پس دیده بر آن پاک انداز

یا رب آن زاهدِ خودبین که به جز عیب ندیددودِ آهیش در آیینهٔ اِدراک انداز

چون گُل از نَکهَتِ او جامه قبا کن حافظوین قبا در رَهِ آن قامتِ چالاک انداز

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۲۶۵ است:

برنیامد از تمنّایِ لَبَت کامم هنوزبر امید جامِ لعلت دُردی‌آشامم هنوز

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی در غنیمت شمردن زندگی پیش از مرگ. برخیز و در کاسه زر آب شادی‌بخش بریز، پیش از آن‌که کاسه سر خاک‌انداز شود. بیت دوم از ابیات مشهور است: سرانجام منزل ما وادی خاموشان (گورستان) است؛ اکنون غلغله در گنبد آسمان بینداز. بیت سوم نکته‌ای ژرف دارد: چشم آلوده‌نظر از روی جانان دور است؛ از آینه پاک به او بنگر. بیت ششم پند بی‌ثباتی دنیاست: ملک این مزرعه ثباتی ندارد.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.