حافظ · غزل شماره ۲۶۴
خیز و در کاسهٔ زر آبِ طَرَبناک انداز
خیز و در کاسهٔ زر آبِ طَرَبناک اندازپیشتر زان که شَوَد کاسهٔ سَر خاک انداز
عاقبت منزلِ ما وادیِ خاموشان استحالیا غُلغُله در گنبدِ افلاک انداز
چشمِ آلودهنظر، از رخِ جانان دور استبر رخِ او نظر از آینهٔ پاک انداز
به سرِ سبزِ تو ای سرو که گر خاک شَوَمناز از سَر بِنِه و سایه بر این خاک انداز
دلِ ما را که ز مارِ سرِ زلفِ تو بِخَستاز لبِ خود به شفاخانهٔ تریاک انداز
مُلکِ این مزرعه دانی که ثباتی ندهدآتشی از جگرِ جام، در املاک انداز
غسل در اشک زدم کَاهلِ طریقت گویندپاک شو اول و پس دیده بر آن پاک انداز
یا رب آن زاهدِ خودبین که به جز عیب ندیددودِ آهیش در آیینهٔ اِدراک انداز
چون گُل از نَکهَتِ او جامه قبا کن حافظوین قبا در رَهِ آن قامتِ چالاک انداز
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
زندگی کوتاه است؛ پیش از آنکه دیر شود، شادی و نیکی کن. برای دیدن زیبایی واقعی، اول نگاهت را پاک کن.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در غنیمت شمردن زندگی پیش از مرگ. برخیز و در کاسه زر آب شادیبخش بریز، پیش از آنکه کاسه سر خاکانداز شود. بیت دوم از ابیات مشهور است: سرانجام منزل ما وادی خاموشان (گورستان) است؛ اکنون غلغله در گنبد آسمان بینداز. بیت سوم نکتهای ژرف دارد: چشم آلودهنظر از روی جانان دور است؛ از آینه پاک به او بنگر. بیت ششم پند بیثباتی دنیاست: ملک این مزرعه ثباتی ندارد.
شرح بیتها
بیت ۱خیز و در کاسهٔ زر آبِ طَرَبناک انداز / پیشتر زان که شَوَد کاسهٔ سَر خاک انداز
برخیز و در کاسه زر آب شادیبخش بریز، پیش از آنکه کاسه سر خاکانداز شود.
بیت ۲عاقبت منزلِ ما وادیِ خاموشان است / حالیا غُلغُله در گنبدِ افلاک انداز
سرانجام منزل ما وادی خاموشان است؛ اکنون غلغله در گنبد آسمان بینداز.
بیت ۳چشمِ آلودهنظر، از رخِ جانان دور است / بر رخِ او نظر از آینهٔ پاک انداز
چشم آلودهنظر از روی جانان دور است؛ از آینه پاک به روی او نظر بینداز.
بیت ۶مُلکِ این مزرعه دانی که ثباتی ندهد / آتشی از جگرِ جام، در املاک انداز
میدانی که ملک این مزرعه (دنیا) ثباتی ندارد؛ آتشی از جگر جام در املاک بینداز.
بیت ۷غسل در اشک زدم کَاهلِ طریقت گویند / پاک شو اول و پس دیده بر آن پاک انداز
در اشک غسل کردم، که اهل طریقت میگویند: اول پاک شو و بعد چشم بر آن پاک بینداز.
معنی واژهها
- طربناک
- شادیآور
- کاسه سر
- جمجمه
- خاکانداز
- ابزار خاکبرداری
- وادی خاموشان
- گورستان
- غلغله
- غوغا
- تریاک
- پادزهر
- ادراک
- فهم