پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۲۸۶ دیوان حافظ

دوش با من گفت پنهان کاردانی تیزهوش

تعبیر فال

پیام کلی: پند

از مشهورترین پندهای دیوان پیام فال توست: «گفت آسان گیر بر خود کارها، کز روی طبع، سخت می‌گردد جهان بر مردمان سخت‌کوش». کارها را بر خودت سخت نگیر. حافظ پند دیگری هم دارد: مانند جام با دل خونین لب خندان داشته باش، نه این‌که با هر زخمی مثل چنگ به فریاد بیایی. و در جمع دانایان خودنمایی نکن؛ یا سخن سنجیده بگو یا خاموش باش.

شاه‌بیت فال شما

گفت آسان گیر بر خود کارها کز رویِ طبعسخت می‌گردد جهان بر مردمانِ سخت‌کوش

متن کامل غزل

دوش با من گفت پنهان کاردانی تیزهوشوز شما پنهان نشاید کرد سِرِّ مِی‌فروش

گفت آسان گیر بر خود کارها کز رویِ طبعسخت می‌گردد جهان بر مردمانِ سخت‌کوش

وان گَهَم دَر داد جامی کز فروغش بر فلکزهره در رقص آمد و بَرْبَط زنان می‌گفت نوش

با دلِ خونین لبِ خندان بیاور همچو جامنی گَرَت زخمی رسد، آیی چو چنگ اندر خروش

تا نگردی آشْنا زین پرده رَمزی نشنویگوشِ نامحرم نباشد جایِ پیغامِ سروش

گوش کن پند ای پسر وز بهرِ دنیا غم مَخورگفتمت چون دُر حدیثی، گر توانی داشت هوش

در حریمِ عشق نَتْوان زد دَم از گفت و شنیدزان که آنجا جمله اعضا چشم باید بود و گوش

بر بساطِ نکته‌دانان خودفروشی شرط نیستیا سخن دانسته گو ای مردِ عاقل، یا خموش

ساقیا مِی ده که رندی‌هایِ حافظ فهم کردآصِفِ صاحب‌قرانِ جرم‌بخشِ عیب‌پوش

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۲۸۷ است:

ای همه شکلِ تو مَطبوع و همه جایِ تو خوشدلم از عشوهٔ شیرینِ شِکرخایِ تو خوش

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی حکیمانه که پندهای «کاردانی تیزهوش» را بازگو می‌کند. بیت دوم از مشهورترین پندهای دیوان است: کارها را بر خود آسان بگیر، که جهان بر مردمان سخت‌گیر سخت می‌گیرد. بیت چهارم پندی در خویشتنداری است: مانند جام با دل خونین لب خندان داشته باش، نه این‌که با هر زخمی مانند چنگ به خروش آیی. بیت هشتم پند ادب سخن است: در بساط نکته‌دانان خودفروشی شرط نیست؛ یا سخن دانسته بگو یا خاموش باش.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.