حافظ · غزل شماره ۲۸۶
دوش با من گفت پنهان کاردانی تیزهوش
دوش با من گفت پنهان کاردانی تیزهوشوز شما پنهان نشاید کرد سِرِّ مِیفروش
گفت آسان گیر بر خود کارها کز رویِ طبعسخت میگردد جهان بر مردمانِ سختکوش
وان گَهَم دَر داد جامی کز فروغش بر فلکزهره در رقص آمد و بَرْبَط زنان میگفت نوش
با دلِ خونین لبِ خندان بیاور همچو جامنی گَرَت زخمی رسد، آیی چو چنگ اندر خروش
تا نگردی آشْنا زین پرده رَمزی نشنویگوشِ نامحرم نباشد جایِ پیغامِ سروش
گوش کن پند ای پسر وز بهرِ دنیا غم مَخورگفتمت چون دُر حدیثی، گر توانی داشت هوش
در حریمِ عشق نَتْوان زد دَم از گفت و شنیدزان که آنجا جمله اعضا چشم باید بود و گوش
بر بساطِ نکتهدانان خودفروشی شرط نیستیا سخن دانسته گو ای مردِ عاقل، یا خموش
ساقیا مِی ده که رندیهایِ حافظ فهم کردآصِفِ صاحبقرانِ جرمبخشِ عیبپوش
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
کارها را بر خودت سخت نگیر؛ جهان بر سختگیران سخت میگیرد. با وجود غم لبخند بزن و فقط وقتی حرف بزن که میدانی.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی حکیمانه که پندهای «کاردانی تیزهوش» را بازگو میکند. بیت دوم از مشهورترین پندهای دیوان است: کارها را بر خود آسان بگیر، که جهان بر مردمان سختگیر سخت میگیرد. بیت چهارم پندی در خویشتنداری است: مانند جام با دل خونین لب خندان داشته باش، نه اینکه با هر زخمی مانند چنگ به خروش آیی. بیت هشتم پند ادب سخن است: در بساط نکتهدانان خودفروشی شرط نیست؛ یا سخن دانسته بگو یا خاموش باش.
شرح بیتها
بیت ۱دوش با من گفت پنهان کاردانی تیزهوش / وز شما پنهان نشاید کرد سِرِّ مِیفروش
دیشب کاردانی تیزهوش پنهانی به من گفت: راز میفروش را نباید از شما پنهان کرد.
بیت ۲گفت آسان گیر بر خود کارها کز رویِ طبع / سخت میگردد جهان بر مردمانِ سختکوش
گفت کارها را بر خود آسان بگیر، که از روی طبیعت، جهان بر مردم سختگیر سخت میگیرد.
بیت ۴با دلِ خونین لبِ خندان بیاور همچو جام / نی گَرَت زخمی رسد، آیی چو چنگ اندر خروش
مانند جام با دل خونین لب خندان بیاور، نه اینکه اگر زخمی رسید مانند چنگ به خروش آیی.
بیت ۶گوش کن پند ای پسر وز بهرِ دنیا غم مَخور / گفتمت چون دُر حدیثی، گر توانی داشت هوش
ای پسر، پند گوش کن و برای دنیا غم مخور؛ سخنی مانند مروارید گفتم، اگر بتوانی به خاطر بسپاری.
بیت ۸بر بساطِ نکتهدانان خودفروشی شرط نیست / یا سخن دانسته گو ای مردِ عاقل، یا خموش
در بساط نکتهدانان خودفروشی شرط نیست؛ ای مرد عاقل، یا سخن دانسته بگو یا خاموش باش.
معنی واژهها
- کاردان
- باتجربه
- سختکوش
- سختگیر
- زهره
- ستاره نوازنده
- بربط
- سازی زهی
- سروش
- فرشته
- بساط
- مجلس
- صاحبقران
- پادشاه خوشاقبال