پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۲۹۲ دیوان حافظ

قسم به حشمت و جاه و جلالِ شاه شجاع

تعبیر فال

پیام کلی: پند

با کسی بر سر مال و مقام نزاع نکن؛ حافظ سوگند می‌خورد که با هیچ‌کس برای مال و جاه ستیزه ندارد. فال تو پند می‌دهد که آنچه می‌خواهی را با ادب و فروتنی بخواهی: تشنه فیض جام توایم، اما گستاخی نمی‌کنیم و دردسر نمی‌دهیم. روزگار عوض می‌شود؛ کسی که دیروز سخت می‌گرفت، امروز آسان می‌گیرد. صبور و مؤدب بمان.

شاه‌بیت فال شما

به فیضِ جرعهٔ جامِ تو تشنه‌ایم، ولینمی‌کنیم دلیری نمی‌دهیم صُداع

متن کامل غزل

قسم به حشمت و جاه و جلالِ شاه شجاعکه نیست با کَسَم از بهرِ مال و جاه نزاع

شرابِ خانگیم بس مِیِ مُغانِه بیارحریفِ باده رسید ای رفیقِ توبه وِداع

خدای را به مِی‌ام شست و شویِ خِرقه کنیدکه من نمی‌شِنَوَم بویِ خیر از این اوضاع

ببین که رقص‌کُنان می‌رود به نالهٔ چنگکسی که رُخصه نفرمودی اِسْتِماعِ سَماع

به عاشقان نظری کن به شُکرِ این نعمتکه من غلامِ مطیعم، تو پادشاهِ مُطاع

به فیضِ جرعهٔ جامِ تو تشنه‌ایم، ولینمی‌کنیم دلیری نمی‌دهیم صُداع

جبین و چهرهٔ حافظ خدا جدا مَکُنادز خاکِ بارگه کبریایِ شاه شجاع

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۲۹۳ است:

بامدادان که ز خلوتگَهِ کاخِ اِبداعشمعِ خاور فِکَنَد بر همه اطراف شُعاع

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی در ستایش شاه شجاع و دوران آزادی پس از سخت‌گیری. سوگند به شکوه و جلال شاه شجاع که با کسی برای مال و مقام نزاعی ندارم. بیت سوم پندی تند است: خرقه‌ام را با می بشویید، که از این اوضاع بوی خیر نمی‌شنوم. بیت چهارم طنزی ظریف به تغییر روزگار است: ببین کسی که شنیدن سماع را اجازه نمی‌داد، اکنون با ناله چنگ رقصان می‌رود. بیت ششم ادب درخواست است: تشنه جرعه جام توایم، اما دلیری نمی‌کنیم و دردسر نمی‌دهیم.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.