حافظ · غزل شماره ۲۹۲
قسم به حشمت و جاه و جلالِ شاه شجاع
قسم به حشمت و جاه و جلالِ شاه شجاعکه نیست با کَسَم از بهرِ مال و جاه نزاع
شرابِ خانگیم بس مِیِ مُغانِه بیارحریفِ باده رسید ای رفیقِ توبه وِداع
خدای را به مِیام شست و شویِ خِرقه کنیدکه من نمیشِنَوَم بویِ خیر از این اوضاع
ببین که رقصکُنان میرود به نالهٔ چنگکسی که رُخصه نفرمودی اِسْتِماعِ سَماع
به عاشقان نظری کن به شُکرِ این نعمتکه من غلامِ مطیعم، تو پادشاهِ مُطاع
به فیضِ جرعهٔ جامِ تو تشنهایم، ولینمیکنیم دلیری نمیدهیم صُداع
جبین و چهرهٔ حافظ خدا جدا مَکُنادز خاکِ بارگه کبریایِ شاه شجاع
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
با کسی بر سر مال و مقام نزاع نکن. آنچه میخواهی را با ادب بخواه و دیگران را آزار نده.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در ستایش شاه شجاع و دوران آزادی پس از سختگیری. سوگند به شکوه و جلال شاه شجاع که با کسی برای مال و مقام نزاعی ندارم. بیت سوم پندی تند است: خرقهام را با می بشویید، که از این اوضاع بوی خیر نمیشنوم. بیت چهارم طنزی ظریف به تغییر روزگار است: ببین کسی که شنیدن سماع را اجازه نمیداد، اکنون با ناله چنگ رقصان میرود. بیت ششم ادب درخواست است: تشنه جرعه جام توایم، اما دلیری نمیکنیم و دردسر نمیدهیم.
شرح بیتها
بیت ۱قسم به حشمت و جاه و جلالِ شاه شجاع / که نیست با کَسَم از بهرِ مال و جاه نزاع
سوگند به شکوه و جلال شاه شجاع که با کسی برای مال و مقام نزاعی ندارم.
بیت ۳خدای را به مِیام شست و شویِ خِرقه کنید / که من نمیشِنَوَم بویِ خیر از این اوضاع
به خاطر خدا خرقهام را با می بشویید، که من از این اوضاع بوی خیر نمیشنوم.
بیت ۴ببین که رقصکُنان میرود به نالهٔ چنگ / کسی که رُخصه نفرمودی اِسْتِماعِ سَماع
ببین کسی که اجازه شنیدن سماع نمیداد، اکنون با ناله چنگ رقصکنان میرود.
بیت ۶به فیضِ جرعهٔ جامِ تو تشنهایم، ولی / نمیکنیم دلیری نمیدهیم صُداع
تشنه فیض جرعه جام توایم، اما دلیری نمیکنیم و دردسر نمیدهیم.
معنی واژهها
- حشمت
- شکوه
- می مغانه
- باده میکده
- رخصه
- اجازه
- استماع سماع
- شنیدن موسیقی
- مطاع
- فرمانروا
- صداع
- سردرد، دردسر
- کبریا
- بزرگی