پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۲۹۹ دیوان حافظ

اگر شراب خوری جُرعه‌ای فشان بر خاک

تعبیر فال

پیام کلی: پند

ای صاحب فال، پند این غزل بخشندگی است: از آنچه داری بخور و ببخش و دریغ نکن، که روزگار بی‌دریغ تیغ هلاک می‌زند. حافظ می‌گوید در مذهب همه، چه آدمی و چه پری، بخل کفر طریقت است. فال تو می‌گوید اگر نیتت به سود دیگران هم می‌رسد، باکی نداشته باش. از داشته‌هایت لذت ببر و آن را با دیگران تقسیم کن.

شاه‌بیت فال شما

برو به هر چه تو داری بخور، دریغ مخورکه بی‌دریغ زَنَد روزگار تیغِ هَلاک

متن کامل غزل

اگر شراب خوری جُرعه‌ای فشان بر خاکاز آن گناه که نَفعی رسد به غیر، چه باک؟

برو به هر چه تو داری بخور، دریغ مخورکه بی‌دریغ زَنَد روزگار تیغِ هَلاک

به خاکِ پایِ تو ای سروِ نازپرورِ منکه روزِ واقعه پا وا مَگیرم از سرِ خاک

چه دوزخی، چه بهشتی، چه آدمی، چه پَریبه مذهبِ همه کفرِ طریقت است اِمساک

مهندسِ فَلَکی، راهِ دِیرِ شش جهتیچنان بِبَست که رَه نیست زیرِ دیرِ مغاک

فریبِ دخترِ رَز طُرفِه می‌زند رَهِ عقلمباد تا به قیامت خراب طارَمِ تاک

به راهِ میکده، حافظ! خوش از جهان رفتیدعایِ اهلِ دلت باد، مونسِ دلِ پاک

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۳۰۰ است:

هزار دشمنم اَر می‌کنند قصدِ هلاکگَرَم تو دوستی از دشمنان ندارم باک

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی در بخشندگی و بی‌اعتنایی به دنیا. اگر شراب می‌خوری جرعه‌ای بر خاک بیفشان؛ از گناهی که به دیگری سودی برساند چه باک؟ این اشاره به رسم کهن ریختن جرعه برای خاک است. بیت دوم پندی مشهور است: هر چه داری بخور و دریغ مکن، که روزگار بی‌دریغ تیغ هلاک می‌زند. بیت چهارم نکته‌ای ژرف دارد: چه دوزخی چه بهشتی، چه آدمی چه پری، در مذهب همه، بخل (امساک) کفر طریقت است.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.