پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۳۰۵ دیوان حافظ

به وقت گُل شدم از توبهٔ شراب خجِل

تعبیر فال

پیام کلی: پند

ای صاحب فال، اگر کاری کرده‌ای که از آن شرمنده‌ای، این غزل با ردیف «خجل» همدل توست؛ حافظ می‌گوید کسی از کار نادرست شرمنده مباد. فال تو پند می‌دهد که با صداقت جبرانش کنی. حافظ امید دارد که یار با خوی کریمش نرنجد، چون از پرسیدن ملول است و از پاسخ شرمنده. گاهی به جای پرسش‌های پیاپی، باید اعتماد کرد.

شاه‌بیت فال شما

بوَد که یار نرنجد ز ما به خُلقِ کریمکه از سؤال ملولیم و از جواب خجِل

متن کامل غزل

به وقت گُل شدم از توبهٔ شراب خجِلکه کَس مباد ز کِردارِ ناصَواب خجِل

صلاحِ ما همه دامِ رَه است و من زین بحثنی‌ام ز شاهد و ساقی به هیچ باب خجِل

بوَد که یار نرنجد ز ما به خُلقِ کریمکه از سؤال ملولیم و از جواب خجِل

ز خون که رفت شبِ دوش از سراچهٔ چشمشدیم در نظر رَهرُوانِ خواب خجِل

رواست نرگسِ مست ار فِکند سر در پیشکه شد ز شیوهٔ آن چشمِ پُر عِتاب خجِل

تویی که خوب‌تری ز آفتاب و شُکرِ خداکه نیستم ز تو در رویِ آفتاب خجِل

حجابِ ظلمت از آن بست آبِ خضر که گشتز شعرِ حافظ و آن طَبعِ همچو آب خجِل

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۳۰۶ است:

اگر به کویِ تو باشد مرا مَجالِ وصولرَسَد، به دولتِ وصلِ تو، کارِ من به اصول

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی با ردیف «خجل» در شرمساری‌های گوناگون. در فصل گل از توبه شراب شرمسار شدم؛ کسی از کار نادرست شرمنده مباد. بیت دوم نکته‌ای رندانه است: صلاح ما همه دام راه است و من در این بحث از شاهد و ساقی به هیچ روی شرمنده نیستم. بیت سوم امید به خوی کریم یار است: از پرسیدن ملولیم و از پاسخ شرمنده. بیت ششم ستایش لطیف است: تو از آفتاب زیباتری و شکر خدا که از تو در روی آفتاب شرمنده نیستم.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.