پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۳۰۹ دیوان حافظ

عشقبازیّ و جوانیّ و شرابِ لَعلْ‌فام

تعبیر فال

پیام کلی: بشارت

ای صاحب فال، این غزل تصویر یک مجلس آرمانی است: همدم همدل، همنشین نیک‌کردار و ندیم نیک‌نام. فال تو می‌گوید خوشبختی در همنشینی با آدم‌های خوب است. اگر چنین جمعی داری قدرش را بدان، و اگر نه، آن را بساز. حافظ در پایان می‌گوید هر کس این مجلس را نخواهد، خوشدلی بر او تباه است؛ دوستان باادب و مهربان را دور خود جمع کن.

شاه‌بیت فال شما

ساقیِ شِکَّردهان و مُطربِ شیرین‌سخنهمنشینی نیک‌کردار و ندیمی نیک‌نام

متن کامل غزل

عشقبازیّ و جوانیّ و شرابِ لَعلْ‌فاممجلسِ اُنس و حریفِ همدم و شُربِ مدام

ساقیِ شِکَّردهان و مُطربِ شیرین‌سخنهمنشینی نیک‌کردار و ندیمی نیک‌نام

شاهدی از لطف و پاکی رَشکِ آبِ زندگیدلبری در حُسن و خوبی غیرتِ ماهِ تمام

بَزم‌گاهی دل‌نِشان، چون قصرِ فردوسِ بَرینگلشنی پیرامُنَش چون روضهٔ دارُالسَّلام

صف‌نشینان نیک‌خواه و پیشکاران باادبدوست‌داران صاحب‌اسرار و حریفان دوست‌کام

بادهٔ گلرنگِ تلخِ تیزِ خوش‌خوارِ سَبُکنُقلَش از لَعلِ نگار و نَقلَش از یاقوتِ خام

غمزهٔ ساقی به یَغمایِ خِرَد آهِخته تیغزلفِ جانان از برایِ صیدِ دل گسترده‌دام

نکته‌دانی بَذله‌گو چون حافظِ شیرین‌‌سخنبخشش‌آموزی جهان‌افروز چون حاجی قوام

هر که این عِشرت نخواهد خوش‌دلی بر وی تباهوان که این مجلس نجوید زندگی بر وی حرام

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۳۱۰ است:

مرحبا طایرِ فَرُّخ پِیِ فرخنده پیامخیرِ مقدم چه خبر؟ دوست کجا؟ راه کدام؟

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی که تصویر کامل یک مجلس آرمانی را ترسیم می‌کند. عشق‌بازی و جوانی و شراب لعل‌رنگ، مجلس انس و همدم هم‌دل و نوشیدن مدام؛ ساقی شکردهان و مطرب شیرین‌سخن، همنشین نیکوکار و ندیم نیک‌نام. هر بیت یکی از اجزای این مجلس را برمی‌شمارد. در بیت هشتم از حاجی قوام‌الدین حسن، وزیر نیکوکار و بخشنده شاه ابواسحاق، یاد می‌کند. بیت پایانی نتیجه می‌گیرد: هر کس این مجلس را نجوید، زندگی بر او حرام است.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.