پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۳۱۵ دیوان حافظ

به غیر از آن که بِشُد دین و دانش از دستم

تعبیر فال

پیام کلی: امید

ای صاحب فال، شاید حس می‌کنی از عشق یا کاری که برایش زحمت کشیده‌ای بهره‌ای نبرده‌ای. حافظ هم همین را می‌پرسد، اما با افتخار می‌گوید: هرچند غم تو خرمن عمرم را به باد داد، عهد را نشکستم. فال تو می‌گوید وفاداری‌ات ارزشمند است و بیت سوم امید می‌دهد: هرچند مانند ذره حقیرم، با دولت عشق به خورشید پیوستم. خودت را کم نشمار.

شاه‌بیت فال شما

چو ذَرِّه گرچه حقیرم؛ ببین به دولتِ عشقکه در هوایِ رُخَت چون به مِهر پیوستم

متن کامل غزل

به غیر از آن که بِشُد دین و دانش از دستمبیا بگو که ز عشقت چه طَرْف بَربَستَم؟

اگر چه خَرمَنِ عمرم غمِ تو داد به بادبه خاک‌پایِ عزیزت که عهد نشکستم

چو ذَرِّه گرچه حقیرم؛ ببین به دولتِ عشقکه در هوایِ رُخَت چون به مِهر پیوستم

بیار باده که عمریست تا من از سَرِ اَمنبه کُنجِ عافیت از بهرِ عیش نَنشَستَم

اگر ز مردمِ هشیاری ای نصیحت‌گوسخن به خاک مَیَفکَن؛ چرا که من مستم

چگونه سر ز خجالت برآورم بَرِ دوستکه خدمتی بسزا برنیامد از دستم

بسوخت حافظ و آن یارِ دلنواز نگفتکه مَرهمی بفرستم که خاطرش خَستم

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۳۱۶ است:

زُلف بَر باد مَده تا نَدَهی بَر بادَمناز بُنیاد مَکُن تا نَکَنی بُنیادَم

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی در وفاداری با وجود ناکامی. جز این‌که دین و دانش از دستم رفت، بگو از عشقت چه بهره‌ای بردم؟ بیت دوم مشهور است: هرچند غمت خرمن عمرم را به باد داد، به خاک پای عزیزت که عهد را نشکستم. بیت سوم تصویری زیباست: هرچند مانند ذره حقیرم، ببین که با دولت عشق در هوای رخت به خورشید پیوستم. بیت پایانی تلخ است: حافظ سوخت و آن یار دلنواز نگفت مرهمی بفرستم که دلش را خسته کردم.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.