حافظ · غزل شماره ۳۱۶
زُلف بَر باد مَده تا نَدَهی بَر بادَم
زُلف بَر باد مَده تا نَدَهی بَر بادَمناز بُنیاد مَکُن تا نَکَنی بُنیادَم
مِی مَخور با هَمه کَس تا نَخورَم خونِ جِگَرسَر مَکِش تا نَکِشَد سَر به فَلَک فَریادَم
زُلف را حَلقه مَکُن تا نَکُنی دَر بَندَمطُرّه را تاب مَده تا نَدَهی بَر بادَم
یارِ بیگانه مَشو تا نَبَری از خویشمغَمِ اَغیار مَخور تا نَکُنی ناشادَم
رُخ بَراَفروز که فارغ کُنی اَز بَرگِ گُلمقَد بَراَفراز که اَز سَروْ کُنی آزادَم
شَمعِ هَر جَمع مَشو وَر نَه بِسوزی ما رایادِ هَر قوم مَکُن تا نَرَوی اَز یادَم
شُهرهٔ شَهر مَشو تا نَنَهَم سَر دَر کوهشورِ شیرین مَنَما تا نَکُنی فَرهادَم
رَحم کُن بَر مَنِ مِسکین و بِه فَریادَم رَستا به خاکِ دَرِ آصِف نَرِسَد فَریادَم
حافظ از جورِ تو حاشا که بِگَرداند رویمَن اَز آن روز که دَر بَندِ توام آزادَم
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
اگر کسی را دوست داری، توجه و محبتت را میان همه پخش نکن. وابستگی به عشق واقعی نوعی آزادی است.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی با ساختاری موسیقایی که هر مصراع آن یک درخواست و پیامدش را دارد: زلف را بر باد مده تا مرا بر باد ندهی؛ ناز را بنیاد مکن تا بنیادم را نکنی. تکرار الگوی «مکن تا نکنی» آهنگی دلنشین میسازد. بیت ششم مشهور است: شمع هر جمعی مشو، وگرنه ما را میسوزانی. بیت هفتم به داستان شیرین و فرهاد اشاره دارد: شهره شهر مشو تا سر به کوه ننهم. بیت پایانی نکتهای عرفانی دارد: از روزی که در بند توام آزادم.
شرح بیتها
بیت ۱زُلف بَر باد مَده تا نَدَهی بَر بادَم / ناز بُنیاد مَکُن تا نَکَنی بُنیادَم
زلف را بر باد مده تا مرا بر باد ندهی؛ ناز را بنیاد مکن تا بنیادم را نکنی.
بیت ۴یارِ بیگانه مَشو تا نَبَری از خویشم / غَمِ اَغیار مَخور تا نَکُنی ناشادَم
با یار بیگانه مشو تا مرا از خود بیخود نکنی؛ غم بیگانگان را مخور تا مرا ناشاد نکنی.
بیت ۶شَمعِ هَر جَمع مَشو وَر نَه بِسوزی ما را / یادِ هَر قوم مَکُن تا نَرَوی اَز یادَم
شمع هر جمعی مشو، وگرنه ما را میسوزانی؛ یاد هر قومی مکن تا از یاد من نروی.
بیت ۷شُهرهٔ شَهر مَشو تا نَنَهَم سَر دَر کوه / شورِ شیرین مَنَما تا نَکُنی فَرهادَم
شهره شهر مشو تا سر به کوه ننهم؛ شور شیرین را نشان مده تا مرا فرهاد نکنی.
بیت ۹حافظ از جورِ تو حاشا که بِگَرداند روی / مَن اَز آن روز که دَر بَندِ توام آزادَم
حاشا که حافظ از جور تو روی بگرداند؛ من از آن روز که در بند توام، آزادم.
معنی واژهها
- بر باد دادن
- نابود کردن
- بنیاد
- پایه
- طره
- زلف
- اغیار
- بیگانگان
- فارغ
- بینیاز
- شهره
- مشهور
- آصف
- وزیر