پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۳۵۰ دیوان حافظ

به عزمِ توبه سحر گفتم استخاره کُنم

تعبیر فال

پیام کلی: پند

ای صاحب فال، حافظ در این غزل با صداقت از استخاره‌اش برای توبه می‌گوید و این‌که بهار توبه‌شکن رسید. پند اصلی فال تو در بیت هفتم است: من که خودم پرهیزکار کامل نیستم، چرا دیگری را سرزنش کنم؟ پیش از داوری درباره دیگران به خودت نگاه کن. برای تصمیم مهمت نشانه خواستی؛ بدان که شرایط و فصل هم در تصمیم اثر دارد.

شاه‌بیت فال شما

مرا که نیست رَه و رسمِ لقمه‌پرهیزیچرا ملامتِ رندِ شراب‌خواره کنم

متن کامل غزل

به عزمِ توبه سحر گفتم استخاره کُنمبهارِ توبه‌شکن می‌رسد چه چاره کُنم؟

سخن درست بگویم نمی‌توانم دیدکه مِی خورند حریفان و من نِظاره کنم

چو غنچه با لبِ خندان به یادِ مجلسِ شاهپیاله گیرم و از شوق، جامه پاره کنم

به دورِ لاله دماغِ مرا عِلاج کنیدگر از میانهٔ بزمِ طَرَب کناره کنم

ز رویِ دوست مرا چون گلِ مراد شِکُفتحوالهٔ سَرِ دشمن به سنگِ خاره کنم

گدایِ میکده‌ام، لیک وقتِ مستی بینکه ناز بر فلک و حکم بر ستاره کنم

مرا که نیست رَه و رسمِ لقمه‌پرهیزیچرا ملامتِ رندِ شراب‌خواره کنم

به تختِ گُل بنشانم بُتی چو سلطانیز سنبل و سَمَنش، سازِ طوق و یاره کنم

ز باده خوردن پنهان مَلول شد حافظبه بانگِ بَربَط و نِی، رازَش آشکاره کنم

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۳۵۱ است:

حاشا که من به موسمِ گُل تَرکِ مِی کُنممن لافِ عقل می‌زنم، این کار کِی کنم

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی شاد در شکستن توبه با آمدن بهار. سحر به قصد توبه گفتم استخاره کنم؛ بهار توبه‌شکن می‌رسد، چه چاره کنم؟ بیت دوم صادقانه است: راست بگویم، نمی‌توانم ببینم که همنشینان می بنوشند و من تماشا کنم. بیت ششم تصویری از غرور مستی است: گدای میکده‌ام، اما وقت مستی ببین که بر فلک ناز و بر ستاره فرمان می‌کنم. بیت هفتم انصافی ظریف است: من که رسم پرهیز از لقمه (حرام) را ندارم، چرا رند شرابخوار را ملامت کنم؟

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.