پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۳۸۱ دیوان حافظ

گرچه ما بندگان پادشهیم

تعبیر فال

پیام کلی: پند

ظاهر ساده ممکن است گنجی را پنهان کند؛ حافظ می‌گوید گنج در آستین داریم و کیسه تهی، جام جهان‌نما داریم و خاکسار راهیم. فال تو می‌گوید ارزش تو در ظاهرت نیست. سحرخیزی و دعا تو را پادشاه ملک خودت می‌کند: هرچند بندگانیم، پادشاهان ملک صبحگاهیم. صادق باش و رنگ تزویر نداشته باش؛ همنشینی با اهل دل را غنیمت بدان.

شاه‌بیت فال شما

گنج در آستین و کیسه تهیجام گیتی‌نما و خاک رهیم

متن کامل غزل

گرچه ما بندگان پادشهیمپادشاهان ملک صبحگهیم

گنج در آستین و کیسه تهیجام گیتی‌نما و خاک رهیم

هوشیار حضور و مست غروربحر توحید و غرقهٔ گنهیم

شاهد بخت چون کرشمه کندماش آیینه‌ رخ چو مهیم

شاه بیدار بخت را هر شبما نگهبان افسر و کلهیم

گو غنیمت شمار صحبت ماکه تو در خواب و ما به دیده گهیم

شاه منصور واقف است که ماروی همّت به هر کجا که نهیم

دشمنان را ز خون کفن سازیمدوستان را قبای فتح دهیم

رنگ تزویر پیش ما نبودشیر سرخیم و افعی سیهیم

وام حافظ بگو که بازدهندکرده‌ای اعتراف و ما گوهیم

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۳۸۲ است:

فاتحه‌ای چو آمَدی بَر سَر خَسته‌ای بخوانلَب بُگُشا که می‌دَهَد لَعلِ لَبَت به مُرده جان

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی در ستایش شاه منصور و بیان همت درویشان. هرچند ما بندگان پادشاهیم، پادشاهان ملک صبحگاهیم. بیت دوم با تضادهای زیبا حال درویش را نشان می‌دهد: گنج در آستین و کیسه تهی؛ جام گیتی‌نما و خاک راه. بیت سوم نیز تضاد دارد: هوشیار حضور و مست غرور؛ دریای توحید و غرق گناه. بیت ششم هشداری لطیف است: همنشینی ما را غنیمت بشمار، که تو در خوابی و ما بیدار و نگهبان.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.