حافظ · غزل شماره ۳۸۱
گرچه ما بندگان پادشهیم
گرچه ما بندگان پادشهیمپادشاهان ملک صبحگهیم
گنج در آستین و کیسه تهیجام گیتی‌نما و خاک رهیم
هوشیار حضور و مست غروربحر توحید و غرقهٔ گنهیم
شاهد بخت چون کرشمه کندماش آیینه رخ چو مهیم
شاه بیدار بخت را هر شبما نگهبان افسر و کلهیم
گو غنیمت شمار صحبت ماکه تو در خواب و ما به دیده گهیم
شاه منصور واقف است که ماروی همّت به هر کجا که نهیم
دشمنان را ز خون کفن سازیمدوستان را قبای فتح دهیم
رنگ تزویر پیش ما نبودشیر سرخیم و افعی سیهیم
وام حافظ بگو که بازدهندکرده‌ای اعتراف و ما گوهیم
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمده‌اید
ظاهر ساده ممکن است گنجی را پنهان کند. سحرخیزی و دعا تو را پادشاه ملک خودت می‌کند. صادق باش و رنگ نداشته باش.
تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی در ستایش شاه منصور و بیان همت درویشان. هرچند ما بندگان پادشاهیم، پادشاهان ملک صبحگاهیم. بیت دوم با تضادهای زیبا حال درویش را نشان می‌دهد: گنج در آستین و کیسه تهی؛ جام گیتی‌نما و خاک راه. بیت سوم نیز تضاد دارد: هوشیار حضور و مست غرور؛ دریای توحید و غرق گناه. بیت ششم هشداری لطیف است: همنشینی ما را غنیمت بشمار، که تو در خوابی و ما بیدار و نگهبان.
شرح بیت‌ها
بیت ۱گرچه ما بندگان پادشهیم / پادشاهان ملک صبحگهیم
هرچند ما بندگان پادشاهیم، پادشاهان ملک صبحگاهیم.
بیت ۲گنج در آستین و کیسه تهی / جام گیتی‌نما و خاک رهیم
گنج در آستین داریم و کیسه تهی؛ جام گیتی‌نماییم و خاک راه.
بیت ۳هوشیار حضور و مست غرور / بحر توحید و غرقهٔ گنهیم
هوشیار حضور و مست غروریم؛ دریای توحید و غرق گناه.
بیت ۶گو غنیمت شمار صحبت ما / که تو در خواب و ما به دیده گهیم
بگو همنشینی ما را غنیمت بشمار، که تو در خوابی و ما در دیدگاه (بیدار و نگهبان).
بیت ۹رنگ تزویر پیش ما نبود / شیر سرخیم و افعی سیهیم
رنگ تزویر نزد ما نیست؛ یا شیر سرخیم یا افعی سیاه.
معنی واژه‌ها
- ملک صبحگه
- قلمرو سحرخیزی و دعا
- جام گیتی‌نما
- جام جم
- حضور
- حضور قلب
- افسر
- تاج
- دیده‌گه
- جای دیدبانی
- شیر سرخ
- نماد دلیری
- افعی سیه
- نماد خطر