پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۳۸۷ دیوان حافظ

شاه شمشادقدان، خسرو شیرین‌دهنان

تعبیر فال

پیام کلی: امید

خودت را کوچک نشمار؛ از مشهورترین بیت‌های دیوان پیام فال توست: «کمتر از ذره نه‌ای، پست مشو، مهر بورز؛ تا به خلوتگه خورشید رسی چرخ‌زنان». با مهر ورزیدن تا خورشید بالا می‌روی. پند پیر را هم در همین غزل بشنو: از همنشینی پیمان‌شکنان پرهیز کن. بر جهان تکیه نکن و با دلی مهربان و وفادار پیش برو.

شاه‌بیت فال شما

کمتر از ذره نه‌ای، پست مشو، مهر بورزتا به خلوتگه خورشید رسی چرخ‌زنان

متن کامل غزل

شاه شمشادقدان، خسرو شیرین‌دهنانکه به مژگان شکند قلب همه صف‌شکنان

مست بگذشت و نظر بر من درویش انداختگفت: ای چشم و چراغ همه شیرین‌سخنان

تا کی از سیم و زرت کیسه تهی خواهد بود؟بندهٔ من شو و برخور ز همه سیم‌تنان

کمتر از ذره نه‌ای، پست مشو، مهر بورزتا به خلوتگه خورشید رسی چرخ‌زنان

بر جهان تکیه مکن ور قدحی مِی‌ داریشادی زهره‌جبینان خور و نازک‌بدنان

پیر پیمانه‌کش من که روانش خوش بادگفت: پرهیز کن از صحبت پیمان‌شکنان

دامن دوست به دست آر و ز دشمن بگسلمرد یزدان شو و فارغ گذر از اهرمنان

با صبا در چمن لاله سحر می‌گفتمکه شهیدانِ که‌اند این همه خونین‌کفنان

گفت: حافظ! من و تو محرم این راز نه‌ایماز می لعل حکایت کن و شیرین‌دهنان

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۳۸۸ است:

بهار و گل طرب‌انگیز گشت و توبه‌شکنبه شادی رخِ گل بیخ غم ز دل بر کن

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی با پندهای ژرف از زبان یار و پیر. پادشاه شمشادقدان و خسرو شیرین‌دهنان که با مژگان قلب صف‌شکنان را می‌شکند، مست گذشت و به من درویش گفت: ای چشم و چراغ شیرین‌سخنان. بیت چهارم از مشهورترین ابیات دیوان است: کمتر از ذره نیستی، پست مشو، مهر بورز تا چرخ‌زنان به خلوتگاه خورشید برسی. بیت ششم پند پیر است: از همنشینی پیمان‌شکنان پرهیز کن. بیت پایانی راز لاله را ناگفته می‌گذارد.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.