پرش به محتوا
گلپسر

حافظ · غزل شماره ۳۸۷

شاه شمشادقدان، خسرو شیرین‌دهنان

شاه شمشادقدان، خسرو شیرین‌دهنانکه به مژگان شکند قلب همه صف‌شکنان

مست بگذشت و نظر بر من درویش انداختگفت: ای چشم و چراغ همه شیرین‌سخنان

تا کی از سیم و زرت کیسه تهی خواهد بود؟بندهٔ من شو و برخور ز همه سیم‌تنان

کمتر از ذره نه‌ای، پست مشو، مهر بورزتا به خلوتگه خورشید رسی چرخ‌زنان

بر جهان تکیه مکن ور قدحی مِی‌ داریشادی زهره‌جبینان خور و نازک‌بدنان

پیر پیمانه‌کش من که روانش خوش بادگفت: پرهیز کن از صحبت پیمان‌شکنان

دامن دوست به دست آر و ز دشمن بگسلمرد یزدان شو و فارغ گذر از اهرمنان

با صبا در چمن لاله سحر می‌گفتمکه شهیدانِ که‌اند این همه خونین‌کفنان

گفت: حافظ! من و تو محرم این راز نه‌ایماز می لعل حکایت کن و شیرین‌دهنان

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

خودت را کوچک نشمار؛ با مهر ورزیدن تا خورشید بالا می‌روی. از کسانی که پیمان می‌شکنند دوری کن.

تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

غزلی با پندهای ژرف از زبان یار و پیر. پادشاه شمشادقدان و خسرو شیرین‌دهنان که با مژگان قلب صف‌شکنان را می‌شکند، مست گذشت و به من درویش گفت: ای چشم و چراغ شیرین‌سخنان. بیت چهارم از مشهورترین ابیات دیوان است: کمتر از ذره نیستی، پست مشو، مهر بورز تا چرخ‌زنان به خلوتگاه خورشید برسی. بیت ششم پند پیر است: از همنشینی پیمان‌شکنان پرهیز کن. بیت پایانی راز لاله را ناگفته می‌گذارد.

شرح بیت‌ها

بیت ۱شاه شمشادقدان، خسرو شیرین‌دهنان / که به مژگان شکند قلب همه صف‌شکنان

پادشاه شمشادقدان و خسرو شیرین‌دهنان که با مژگان قلب همه صف‌شکنان را می‌شکند.

بیت ۴کمتر از ذره نه‌ای، پست مشو، مهر بورز / تا به خلوتگه خورشید رسی چرخ‌زنان

کمتر از ذره نیستی، پست مشو، مهر بورز تا چرخ‌زنان به خلوتگاه خورشید برسی.

بیت ۵بر جهان تکیه مکن ور قدحی مِی‌ داری / شادی زهره‌جبینان خور و نازک‌بدنان

بر جهان تکیه مکن؛ و اگر قدحی می داری، شادی زیبارویان را بخور.

بیت ۶پیر پیمانه‌کش من که روانش خوش باد / گفت: پرهیز کن از صحبت پیمان‌شکنان

پیر پیمانه‌کش من که روانش شاد باد، گفت از همنشینی پیمان‌شکنان پرهیز کن.

بیت ۸با صبا در چمن لاله سحر می‌گفتم / که شهیدانِ که‌اند این همه خونین‌کفنان

سحرگاه با صبا در چمن لاله می‌گفتم: این همه خونین‌کفنان شهیدان که‌اند؟

معنی واژه‌ها

شمشادقد
بلندقامت
قلب
دل؛ و نیز مرکز سپاه
سیم‌تن
سپیدتن
ذره
غبار ریز
مهر
محبت؛ و نیز خورشید
زهره‌جبین
زیبارو
اهرمن
اهریمن