حافظ · غزل شماره ۳۸۸
بهار و گل طربانگیز گشت و توبهشکن
بهار و گل طربانگیز گشت و توبهشکنبه شادی رخِ گل بیخ غم ز دل بر کن
رسید باد صبا غنچه در هواداریز خود برون شد و بر خود درید پیراهن
طریق صدق بیاموز از آب صافیِ دلبه راستی طلب آزادگی ز سرو چمن
ز دستبرد صبا گرد گل کلاله نگرشکنج گیسوی سنبل ببین به روی سمن
عروس غنچه رسید از حرم به طالع سعدبعینه دل و دین میبرد به وجه حسن
صفیر بلبل شوریده و نفیر هزاربرای وصل گل آمد برون ز بیت حزن
حدیث صحبت خوبان و جام باده بگوبه قول حافظ و فتوی پیر صاحب فن
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
از طبیعت بیاموز: صداقت را از آب زلال و آزادگی را از سرو. فصل تازهای رسیده؛ ریشه غم را از دلت برکن.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی بهاری با پندهایی از طبیعت. بهار و گل شادیانگیز و توبهشکن شد؛ با شادی روی گل، ریشه غم را از دل برکن. بیت دوم تصویری زیباست: باد صبا رسید و غنچه از هواداری از خود بیرون شد و پیراهن بر خود درید. بیت سوم از ابیات اخلاقی مشهور است: راه صداقت را از آب زلال دل بیاموز و آزادگی را از سرو چمن. بیت ششم امیدبخش است: بانگ بلبل شوریده برای وصال گل از خانه اندوه بیرون آمد.
شرح بیتها
بیت ۱بهار و گل طربانگیز گشت و توبهشکن / به شادی رخِ گل بیخ غم ز دل بر کن
بهار و گل شادیانگیز و توبهشکن شد؛ با شادی روی گل، ریشه غم را از دل برکن.
بیت ۲رسید باد صبا غنچه در هواداری / ز خود برون شد و بر خود درید پیراهن
باد صبا رسید و غنچه از هواداری از خود بیرون شد و پیراهن بر خود درید.
بیت ۳طریق صدق بیاموز از آب صافیِ دل / به راستی طلب آزادگی ز سرو چمن
راه صداقت را از آب زلال دل بیاموز و به راستی آزادگی را از سرو چمن بطلب.
بیت ۵عروس غنچه رسید از حرم به طالع سعد / بعینه دل و دین میبرد به وجه حسن
عروس غنچه با طالع خجسته از حرم رسید و به شیوه نیکو دل و دین میبرد.
بیت ۶صفیر بلبل شوریده و نفیر هزار / برای وصل گل آمد برون ز بیت حزن
بانگ بلبل شوریده و ناله هزار (بلبل) برای وصال گل از خانه اندوه بیرون آمد.
معنی واژهها
- طربانگیز
- شادیآور
- توبهشکن
- شکننده توبه
- هواداری
- عاشقی
- کلاله
- زلف پیچیده
- طالع سعد
- بخت خجسته
- صفیر
- آواز
- بیت حزن
- خانه اندوه