پرش به محتوا
گلپسر

حافظ · غزل شماره ۳۸۸

بهار و گل طرب‌انگیز گشت و توبه‌شکن

بهار و گل طرب‌انگیز گشت و توبه‌شکنبه شادی رخِ گل بیخ غم ز دل بر کن

رسید باد صبا غنچه در هواداریز خود برون شد و بر خود درید پیراهن

طریق صدق بیاموز از آب صافیِ دلبه راستی طلب آزادگی ز سرو چمن

ز دستبرد صبا گرد گل کلاله نگرشکنج گیسوی سنبل ببین به روی سمن

عروس غنچه رسید از حرم به طالع سعدبعینه دل و دین می‌برد به وجه حسن

صفیر بلبل شوریده و نفیر هزاربرای وصل گل آمد برون ز بیت حزن

حدیث صحبت خوبان و جام باده بگوبه قول حافظ و فتوی پیر صاحب فن

متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.

اگر با نیت آمده‌اید

از طبیعت بیاموز: صداقت را از آب زلال و آزادگی را از سرو. فصل تازه‌ای رسیده؛ ریشه غم را از دلت برکن.

تعبیر کامل فال با شاه‌بیت و شاهد این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.

درباره این غزل

غزلی بهاری با پندهایی از طبیعت. بهار و گل شادی‌انگیز و توبه‌شکن شد؛ با شادی روی گل، ریشه غم را از دل برکن. بیت دوم تصویری زیباست: باد صبا رسید و غنچه از هواداری از خود بیرون شد و پیراهن بر خود درید. بیت سوم از ابیات اخلاقی مشهور است: راه صداقت را از آب زلال دل بیاموز و آزادگی را از سرو چمن. بیت ششم امیدبخش است: بانگ بلبل شوریده برای وصال گل از خانه اندوه بیرون آمد.

شرح بیت‌ها

بیت ۱بهار و گل طرب‌انگیز گشت و توبه‌شکن / به شادی رخِ گل بیخ غم ز دل بر کن

بهار و گل شادی‌انگیز و توبه‌شکن شد؛ با شادی روی گل، ریشه غم را از دل برکن.

بیت ۲رسید باد صبا غنچه در هواداری / ز خود برون شد و بر خود درید پیراهن

باد صبا رسید و غنچه از هواداری از خود بیرون شد و پیراهن بر خود درید.

بیت ۳طریق صدق بیاموز از آب صافیِ دل / به راستی طلب آزادگی ز سرو چمن

راه صداقت را از آب زلال دل بیاموز و به راستی آزادگی را از سرو چمن بطلب.

بیت ۵عروس غنچه رسید از حرم به طالع سعد / بعینه دل و دین می‌برد به وجه حسن

عروس غنچه با طالع خجسته از حرم رسید و به شیوه نیکو دل و دین می‌برد.

بیت ۶صفیر بلبل شوریده و نفیر هزار / برای وصل گل آمد برون ز بیت حزن

بانگ بلبل شوریده و ناله هزار (بلبل) برای وصال گل از خانه اندوه بیرون آمد.

معنی واژه‌ها

طرب‌انگیز
شادی‌آور
توبه‌شکن
شکننده توبه
هواداری
عاشقی
کلاله
زلف پیچیده
طالع سعد
بخت خجسته
صفیر
آواز
بیت حزن
خانه اندوه