پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۴۰۲ دیوان حافظ

نکته‌ای دلکَش بگویم خالِ آن مَه‌رو ببین

تعبیر فال

پیام کلی: پند

پیش از سرزنش خودت یا دیگران، دلیلشان را ببین؛ حافظ دلش را سرزنش کرد که هرجایی مباش، و دل پاسخ داد: چشم شیرگیر آن آهو را ببین. فال تو می‌گوید به ظاهر داوری نکن؛ حقیقت در لایه‌ای ژرف‌تر است. ای ملامتگر، به خاطر خدا، آن روی را ببین. و اگر در کاری هستی، تیزی شمشیر و توان بازویت را هم دست‌کم نگیر.

شاه‌بیت فال شما

عیبِ دل کردم که وحشی‌وضع و هرجایی مباشگفت چشمِ شیرگیر و غنجِ آن آهو ببین

متن کامل غزل

نکته‌ای دلکَش بگویم خالِ آن مَه‌رو ببینعقل و جان را بستهٔ زنجیرِ آن گیسو ببین

عیبِ دل کردم که وحشی‌وضع و هرجایی مباشگفت چشمِ شیرگیر و غنجِ آن آهو ببین

حلقهٔ زلفش تماشاخانهٔ باد صباستجانِ صد صاحب‌دل آن جا بستهٔ یک مو ببین

عابدانِ آفتاب از دلبرِ ما غافل‌اندای ملامت‌گو خدا را رو مبین آن رو ببین

زلفِ دل‌دزدش صبا را بند بر گردن نهادبا هوادارانِ ره رو حیلهٔ هندو ببین

این‌که من در جست‌وجوی او ز خود فارغ شدمکس ندیده‌ست و نبیند مثلش از هر سو ببین

حافظ ار در گوشهٔ محراب می‌نالد رواستای نصیحت‌گو خدا را آن خمِ ابرو ببین

از مرادِ شاه منصور ای فلک سر برمتابتیزیِ شمشیر بنگر قوّتِ بازو ببین

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۴۰۳ است:

شراب لعل‌کش و روی مه‌جبینان بینخلاف مذهب آنان جمال اینان بین

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی با ردیف «ببین» که به ستایش شاه منصور می‌انجامد. نکته‌ای دلکش بگویم: خال آن ماه‌رو را ببین و عقل و جان را بسته زنجیر آن گیسو ببین. بیت دوم گفت‌وگویی لطیف است: دل را سرزنش کردم که وحشی‌خو و هرجایی مباش؛ گفت چشم شیرگیر و ناز آن آهو را ببین. بیت چهارم ژرف است: پرستندگان آفتاب از دلبر ما غافل‌اند؛ ای ملامتگر، به خاطر خدا این رو (ظاهر) را مبین، آن رو (حقیقت) را ببین.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.