حافظ · غزل شماره ۴۰۲
نکتهای دلکَش بگویم خالِ آن مَهرو ببین
نکتهای دلکَش بگویم خالِ آن مَهرو ببینعقل و جان را بستهٔ زنجیرِ آن گیسو ببین
عیبِ دل کردم که وحشیوضع و هرجایی مباشگفت چشمِ شیرگیر و غنجِ آن آهو ببین
حلقهٔ زلفش تماشاخانهٔ باد صباستجانِ صد صاحبدل آن جا بستهٔ یک مو ببین
عابدانِ آفتاب از دلبرِ ما غافلاندای ملامتگو خدا را رو مبین آن رو ببین
زلفِ دلدزدش صبا را بند بر گردن نهادبا هوادارانِ ره رو حیلهٔ هندو ببین
اینکه من در جستوجوی او ز خود فارغ شدمکس ندیدهست و نبیند مثلش از هر سو ببین
حافظ ار در گوشهٔ محراب مینالد رواستای نصیحتگو خدا را آن خمِ ابرو ببین
از مرادِ شاه منصور ای فلک سر برمتابتیزیِ شمشیر بنگر قوّتِ بازو ببین
متن بر پایه تصحیح قاسم غنی و محمد قزوینی، به نقل از گنجور.
اگر با نیت آمدهاید
پیش از سرزنش دیگران، دلیلشان را ببین. به ظاهر نگاه نکن؛ حقیقت در لایهای ژرفتر است.
تعبیر کامل فال با شاهبیت و شاهد این غزل
فال حافظ رسمی فرهنگی و سرگرمی است، نه پیشگویی.
درباره این غزل
غزلی با ردیف «ببین» که به ستایش شاه منصور میانجامد. نکتهای دلکش بگویم: خال آن ماهرو را ببین و عقل و جان را بسته زنجیر آن گیسو ببین. بیت دوم گفتوگویی لطیف است: دل را سرزنش کردم که وحشیخو و هرجایی مباش؛ گفت چشم شیرگیر و ناز آن آهو را ببین. بیت چهارم ژرف است: پرستندگان آفتاب از دلبر ما غافلاند؛ ای ملامتگر، به خاطر خدا این رو (ظاهر) را مبین، آن رو (حقیقت) را ببین.
شرح بیتها
بیت ۱نکتهای دلکَش بگویم خالِ آن مَهرو ببین / عقل و جان را بستهٔ زنجیرِ آن گیسو ببین
نکتهای دلکش بگویم: خال آن ماهرو را ببین و عقل و جان را بسته زنجیر آن گیسو ببین.
بیت ۲عیبِ دل کردم که وحشیوضع و هرجایی مباش / گفت چشمِ شیرگیر و غنجِ آن آهو ببین
دل را سرزنش کردم که وحشیخو و هرجایی مباش؛ گفت: چشم شیرگیر و ناز آن آهو را ببین.
بیت ۴عابدانِ آفتاب از دلبرِ ما غافلاند / ای ملامتگو خدا را رو مبین آن رو ببین
پرستندگان آفتاب از دلبر ما غافلاند؛ ای ملامتگر، به خاطر خدا این رو را مبین، آن رو را ببین.
بیت ۷حافظ ار در گوشهٔ محراب مینالد رواست / ای نصیحتگو خدا را آن خمِ ابرو ببین
اگر حافظ در گوشه محراب مینالد رواست؛ ای نصیحتگر، به خاطر خدا آن خم ابرو را ببین.
بیت ۸از مرادِ شاه منصور ای فلک سر برمتاب / تیزیِ شمشیر بنگر قوّتِ بازو ببین
ای فلک، از مراد شاه منصور سر مپیچ؛ تیزی شمشیر و نیروی بازویش را ببین.
معنی واژهها
- وحشیوضع
- رمندهخو
- غنج
- ناز
- تماشاخانه
- جای تفریح
- عابدان آفتاب
- خورشیدپرستان
- هندو
- سیاه؛ و نیز فریبکار
- فارغ
- بیخبر