پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۴۱ دیوان حافظ

اگر چه باده فَرَح بخش و باد گُل‌بیز است

تعبیر فال

پیام کلی: هشدار

اگرچه فصل شادی است و دلت می‌خواهد خوشی‌ات را به همه نشان دهی، این فال هشدار می‌دهد که محتسب تیزبین است و زمانه فتنه‌انگیز. حافظ پند می‌دهد پیاله را در آستین پنهان کن؛ یعنی حالا وقت جلوه‌گری و بازگفتن برنامه‌هایت نیست. آرام و خردمندانه پیش برو، از حسادت دیگران بپرهیز و منتظر فرصت مناسب بمان؛ نوبت تو هم می‌رسد.

شاه‌بیت فال شما

در آستینِ مُرَقَع پیاله پنهان کنکه همچو چشمِ صُراحی، زمانه خونریز است

متن کامل غزل

اگر چه باده فَرَح بخش و باد گُل‌بیز استبه بانگِ چَنگ مخور مِی که مُحتَسِب تیز است

صُراحی‌ای و حریفی گَرَت به چَنگ افتدبه عقل نوش که ایام فتنه‌ انگیز است

در آستینِ مُرَقَع پیاله پنهان کنکه همچو چشمِ صُراحی، زمانه خونریز است

به آبِ دیده بشوییم خِرقه‌ها از میکه موسمِ وَرَع و روزگارِ پرهیز است

مجوی عیشِ خوش از دورِ باژگونِ سِپِهرکه صاف این سر خُم جمله دُردی آمیز است

سپهرِ بَر شده پرویزنی‌ست خون افشانکه ریزه‌اش سر کَسری و تاجِ پرویز است

عراق و فارس گرفتی به شعرِ خوش حافظبیا که نوبتِ بغداد و وقتِ تبریز است

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۴۲ است:

حالِ دل با تو گفتنم، هوس استخبرِ دل شِنُفتَنَم، هوس است

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی درباره روزگار سخت‌گیری. هرچند بهار است و باده شادی‌بخش، حافظ هشدار می‌دهد که محتسب تیزبین است و روزگار فتنه‌انگیز؛ پس پیاله را در آستین خرقه پنهان کن. این غزل را معمولاً به دوران امیر مبارزالدین، فرمانروای سخت‌گیر که به «محتسب» شهرت داشت، نسبت می‌دهند. بیت‌های پایانی تأملی در ناپایداری شکوه شاهان است و در پایان از رسیدن آوازه شعر حافظ از عراق و فارس به بغداد و تبریز سخن می‌گوید.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.