پرش به محتوا
گلپسر

فال شما · غزل شماره ۴۱۲ دیوان حافظ

مرا چشمی‌ست خون‌افشان ز دست آن کمان‌ابرو

تعبیر فال

پیام کلی: هشدار

گاهی زیرک‌ترین آدم‌ها هم در برابر عشق بی‌دفاع‌اند؛ حافظ می‌گوید هرچند در هواداری مرغ زیرک بودم، چشم آن کمان‌ابرو با تیر غمزه صیدم کرد. فال تو هشدار می‌دهد که حواست به دلت باشد. اما این غزل از پیام‌های پنهان هم می‌گوید: رقیبان غافل‌اند و میان ما هزار پیغام رد و بدل می‌شود. به نشانه‌ها توجه کن.

شاه‌بیت فال شما

اگر چه مرغ زیرک بود حافظ در هوادار‌یبه تیر غمزه صیدش کرد چشم آن کمان‌ابرو

متن کامل غزل

مرا چشمی‌ست خون‌افشان ز دست آن کمان‌ابروجهان بس فتنه خواهد دید از آن چشم و از آن ابرو

غلام چشم آن ترکم که در خوابِ خوشِ مستینگارین گلشنش روی است و مشکین سایبان ابرو

هلالی شد تنم زین غم که با طغرا‌ی ابرو‌یشکه باشد مه که بنماید ز طاق آسمان ابرو؟

رقیبان غافل و ما را از آن چشم و جبین هر دمهزاران گونه پیغام است و حاجب در میان، ابرو

روانِ گوشه‌گیران را جبینش طرفه گلزار‌ی‌ستکه بر طرْف سمن‌زارش همی گردد چمان ابرو

دگر حور و پری را کس نگوید با چنین حسنیکه این را این چنین چشم است و آن را آن چنان ابرو

تو کافر‌دل نمی‌بندی نقاب زلف و می‌ترسمکه محرابم بگرداند خم آن دل‌ستان ابرو

اگر چه مرغ زیرک بود حافظ در هوادار‌یبه تیر غمزه صیدش کرد چشم آن کمان‌ابرو

شاهد فال

به رسم قدیم، پس از خواندن فال، نخستین بیت غزل بعدی را «شاهد» می‌گیرند تا پیام فال را تأیید کند. شاهد فال شما مطلع غزل ۴۱۳ است:

خط عذار یار که بگرفت ماه از اوخوش حلقه‌ای‌ست لیک به دَر نیست راه از او

غزل کامل شاهد و شرح آن

درباره این غزل

غزلی با ردیف «ابرو» که همه تصویرهایش حول ابروی یار است. چشمی خون‌افشان دارم از دست آن کمان‌ابرو؛ جهان از آن چشم و آن ابرو فتنه بسیار خواهد دید. بیت سوم تصویری آسمانی دارد: تنم از غم مانند هلال شد؛ با طغرای ابروی او، ماه کیست که از طاق آسمان ابرو نشان دهد؟ بیت چهارم ظریف است: رقیبان غافل‌اند و از آن چشم و پیشانی هر دم هزاران پیغام داریم، و ابرو دربان میان است. بیت پایانی: مرغ زیرک حافظ را تیر غمزه آن کمان‌ابرو صید کرد.

شرح بیت به بیت و معنی واژه‌های این غزل

فال حافظ رسمی فرهنگی و بهانه‌ای برای خواندن شعر است. تعبیرها برداشتی ادبی از غزل‌اند، نه پیشگویی؛ برای تصمیم‌های مهم زندگی به آن‌ها تکیه نکنید.